Morawiecki proponuje mechanizm antyszokowy dla cen paliw

Lider stowarzyszenia Rozwój Plus Mateusz Morawiecki zapowiedział przygotowanie projektu ustawy, który ma na celu ochronę kierowców przed rosnącymi cenami paliw. Proponowany system zakłada automatyczne uruchamianie podatku od nadzwyczajnych zysków koncernów paliwowych w momencie, gdy cena ropy przekroczy 80 dolarów za baryłkę. Środki z tego podatku miałyby trafiać do specjalnego funduszu, a następnie wracać do kierowców w postaci bezpośredniego rabatu przy tankowaniu.

Morawiecki podkreślił, że rozwiązanie to nie byłoby finansowane z budżetu państwa, lecz z tzw. opłaty windfall, stosowanej w różnych krajach zachodnich, takich jak Wielka Brytania, Francja, Hiszpania czy Włochy. Proponowany limit objęty rabatem to 50 litrów tygodniowo oraz 200 litrów miesięcznie. Zdaniem byłego premiera takie ograniczenie ma zapobiec spekulacyjnemu wykupowaniu paliwa przez osoby korzystające z kanistrów.

Szczegóły projektu i ocena obecnej sytuacji

Podczas konferencji prasowej w Warszawie lider Rozwoju Plus argumentował, że cena paliwa na poziomie 9 lub 10 złotych za litr staje się realnym zagrożeniem. Morawiecki skrytykował obecny poziom cen, wskazując na zjawisko tzw. kaskady marż, czyli jednoczesnego wzrostu marż rafineryjnych, hurtowych i detalicznych. Dodał, że jego zdaniem obecnych cen nie można tłumaczyć wyłącznie sytuacją zewnętrzną, porównując obecne notowania ropy i kurs dolara do okresu swoich rządów.

Projektowany mechanizm zakłada identyfikację kierowców poprzez numer rejestracyjny pojazdu. Obecnie nie określono jednak stawek opłaty, sposobu obliczania nadzwyczajnych zysków ani dokładnej wysokości zwrotu przypadającego na litr paliwa. Mateusz Morawiecki przyznał, że ocenia szanse na przyjęcie tego rozwiązania przez obecny rząd jako niewielkie.

Tło polityczne i poprzednie regulacje

Sytuacja na rynku paliw jest ściśle powiązana z zakończeniem programu Ceny Paliwa Niżej (CPN). Program ten obowiązywał w okresie wakacyjnym, od 17 do 31 sierpnia, oferując obniżkę stawki VAT na paliwa z 23% do 8%. Wcześniejsza odsłona pakietu CPN, wprowadzona pod koniec marca w odpowiedzi na wzrost cen ropy po konflikcie między USA i Izraelem a Iranem, obowiązywała do końca czerwca.

Obecnie minister energii Miłosz Motyka przekonuje, że dalsze finansowanie programów osłonowych jest niemożliwe ze względu na napięty budżet państwa. Minister wskazywał, że gdyby ustawa o podatku od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych została podpisana przez prezydenta, program CPN mógłby funkcjonować dłużej. Prezydent Karol Nawrocki na początku sierpnia skierował jednak ten projekt do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej, co wstrzymało jego wejście w życie. Ministerstwo Energii prowadzi obecnie prace nad nowymi przepisami dotyczącymi ponadnormatywnych dochodów koncernów energetycznych i paliwowych.