Sławomir Dudek ostrzega: Finanse publiczne gniją, naprawa będzie bolesna

Przewodniczący Rady Fiskalnej Sławomir Dudek ocenia, że mimo iż Polska rozwijała się przez lata bez nadmiernego zadłużenia i weszła do grona państw średnio zamożnych, w ostatnich latach polityka fiskalna stała się nieodpowiedzialna. Ekspert wskazuje, że obecny stan finansów nie doprowadzi natychmiast do spektakularnej niewypłacalności w stylu greckiej, lecz polega na zjawisku określanym jako gnicie finansów publicznych.

W ramach tego procesu państwo formalnie funkcjonuje, ale stopniowo pogarsza się jakość usług publicznych, takich jak ochrona zdrowia, edukacja czy administracja. Deficyt jest wysoki i uporczywy, a odwlekanie decyzji powoduje kumulowanie się problemów.

Rozwierające się nożyce wydatków i dochodów

Statystyki pokazują, że od 2021 roku łączne wydatki sektora finansów publicznych wzrosły o 7,3 punktu procentowego PKB, osiągając poziom około 51 procent PKB. W tym samym czasie dochody państwa zwiększyły się o około 1,7 punktu procentowego PKB, dochodząc do poziomu około 44 procent PKB, co oznacza najwyższy wskaźnik od trzech dekad.

Ekspert podkreśla, że przyczyną deficytu nie jest załamanie dochodów ani spadek wpływów podatkowych, lecz drastycznie szybszy wzrost wydatków. Wśród głównych obciążeń budżetowych, z których wydatki obronne odpowiadają za mniej więcej jedną czwartą wzrostu wydatków od 2021 roku, wymieniane są również transfery społeczne, podwyżki wynagrodzeń w sektorze publicznym oraz powiększające się odsetki od zadłużenia.

Odpowiedzialność polityczna i perspektywa lat 2028-2030

Zdaniem szefa Rady Fiskalnej obecna kondycja finansów publicznych jest rezultatem decyzji podejmowanych przez całą ostatnią dekadę przez kolejne obozy rządzące. Sformułowano ocenę, że pociąg został rozpędzony przez poprzedni gabinet Mateusza Morawieckiego, natomiast obecna ekipa Donalda Tuska na początku kontynuowała hojną politykę wydatkową, popieraną ponad podziałami politycznymi.

W latach 2028–2030 Polska może stanąć przed koniecznością przeprowadzenia dostosowania fiskalnego rzędu około 140 miliardów złotych w dzisiejszych realiach, co oznacza zbliżanie się do tzw. klifu fiskalnego.

Konieczność reform i debata o wydatkach

Ekspert wskazuje, że politycy uwikłani są w grę w cykora i obawiają się podejmowania niepopularnych społecznie decyzji, takich jak przegląd i ocena efektywności dużych świadczeń powszechnych typu 800 plus. Konieczne staje się rozpoczęcie poważnej debaty nad strukturą wydatków, przeglądem ulg podatkowych oraz lepszym adresowaniem pomocy społecznej zamiast powszechnych transferów gotówkowych.