Rząd ponownie przyjął projekt podatku od zysków paliwowych

Rada Ministrów ponownie przyjęła we wtorek 15 września 2026 roku projekt ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków koncernów paliwowych, co stanowi drugą próbę wprowadzenia tej daniny w 2026 roku. Rzecznik rządu Adam Szłapka podkreślił, że obecny projekt jest w dużej mierze zbieżny z poprzednią wersją, którą prezydent Karol Nawrocki zablokował pod koniec lipca, kierując ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej.

Mechanizm opodatkowania i cel budżetowy

Podatek ma objąć przedsiębiorców zajmujących się wytwarzaniem, importem lub wewnątrzwspólnotowym nabyciem paliw ciekłych w okresie od 1 marca do 31 grudnia 2026 roku. Mechanizm przewiduje stawkę 60 proc. od nadwyżki zysków ponad marżę referencyjną z 2025 r. powiększoną o 20 proc., a szacowane wpływy do budżetu z tytułu nowego podatku to około 4 miliardy złotych.

Jako uzasadnienie dla odstąpienia od zasady niedziałania prawa wstecz rząd wskazuje konieczność ochrony wartości konstytucyjnych w obliczu trudnej sytuacji geopolitycznej na Bliskim Wschodzie. Premier Donald Tusk wskazał jako przykład zysków koncern Orlen, który w pierwszej połowie roku odnotował blisko 16 mld zł zysku netto, czyli o 10 mld zł więcej niż w analogicznym okresie rok wcześniej, zaś portal odnotował, że przychody tego koncernu w II kwartale były wyższe o 25,8 proc., a zysk operacyjny EBITDA LIFO wzrosł o 54,4 proc. rok do roku.

Analiza tekstu projektu wykazała, że urzędnicy Ministerstwa Finansów w przepisach wyłączających podatek z kosztów uzyskania przychodów odesłali do nieistniejącej ustawy z 3 lipca 2026 roku, co stanowi przeoczenie po skopiowaniu poprzedniego aktu.

Spór o konstytucyjność i program CPN

Premier Donald Tusk wiąże podpisanie ustawy z możliwością uruchomienia programu obniżek cen paliw CPN, uzależniając od tego dalsze działania osłonowe, a środki z podatku mają zostać przeznaczone właśnie na przedłużenie tego programu. Rząd argumentuje, że w sytuacji kryzysowej koncerny paliwowe, w tym podmioty zagraniczne działające w Polsce, czerpią nadmiarowe zyski kosztem obywateli.

Podczas gdy rząd argumentuje, że nadzwyczajne zyski koncernów wynikają z trudnej sytuacji geopolitycznej i powinny być współdzielone ze społeczeństwem, prezydent Karol Nawrocki w lipcu zarzucał autorom przepisów próbę działania prawa wstecz. Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki ostrzegł również, że dodatkowe obciążenia fiskalne mogą zostać przerzucone przez koncerny na klientów stacji paliw, co finalnie podniesie ceny dla kierowców.

Harmonogram prac parlamentarnych

Prace nad rządowym projektem w Sejmie zaplanowano w trybie pilnym, a marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzastego zapowiedział głosowanie nad ustawą na piątek. Pierwsze czytanie ma odbyć się w środę, a planowana data wejścia w życie przepisów to 1 listopada 2026 roku, przy czym zaliczki mają zostać opłacone jednorazowo 25 listopada.

Dalsze losy ustawy, w tym potencjalne ponowne zablokowanie przez prezydenta, pozostają kluczowym punktem sporu politycznego między rządem a ośrodkiem prezydenckim.