Kanał Gliwicki pod presją złotej algi. Najwyższy stopień zagrożenia i setki kilogramów śniętych ryb

Sytuacja na Kanale Gliwickim jest monitorowana w związku z obecnością tzw. złotej algi. Patrole obejmują całą długość kanału, ze szczególnym uwzględnieniem IV, V i VI sekcji, a służby śledzą również sytuację na zbiorniku Dzierżno Duże.

Wczoraj podczas porannego patrolu z VI sekcji Kanału Gliwickiego odłowiono około 157 kg śniętych ryb, co znacznie przewyższyło sobotni bilans, kiedy z tego samego odcinka wyciągnięto około 12 kg ryb, głównie leszczy.

Do godziny 16.00 tamtego dnia odłowiono kolejne 22 kg ryb, wśród których były m.in. okonie i karpie. Wody Polskie prowadzą dalsze patrole i zapowiadają kontynuowanie działań oraz odławianie śniętych ryb w razie potrzeby.

W niedzielę Wody Polskie w Gliwicach poinformowały o ponad 150 kg śniętych ryb wyłowionych z Kanału Gliwickiego. W poniedziałek Ministerstwo Klimatu i Środowiska przekazało, że łączna masa zebranych w weekend martwych ryb wzrosła do około 260 kg.

Pierwsze śnięte ryby w ilości około 34 kilogramów wyciągnięto z wody w sobotę, w niedzielę było to 280 kilogramów, a w poniedziałek przed południem pracownicy odłowili kolejne 160 kilogramów, co według tego źródła daje łącznie niemal pół tony w zaledwie kilka dni.

Od soboty z Kanału Gliwickiego wyłowiono już łącznie około trzech ton martwych ryb. Tylko w środę z VI sekcji usunięto 947 kg ryb, przede wszystkim leszczy, karpi i karasi, podczas gdy na pozostałych sekcjach drogi wodnej nie stwierdzono śniętych ryb.

Rekordowe stężenie złotej algi i III stopień zagrożenia

Złota alga, czyli Prymnesium parvum, to mikroskopijny organizm występujący w wodzie, który w sprzyjających warunkach masowo się namnaża. Wytwarzane przez nią substancje są toksyczne dla organizmów wodnych, co wymaga stałego monitorowania i działań ograniczających jej rozwój.

Badania Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska w punkcie Gliwice-Port, znajdującym się w VI sekcji Kanału Gliwickiego, wykazały blisko 530 milionów komórek złotej algi w litrze wody. Kilka dni wcześniej stężenie tego glonu wynosiło ponad 270 milionów komórek na litr i wówczas nie odnotowano śnięcia ryb, natomiast w poniedziałek stężenie to osiągnęło 547 milionów komórek w litrze wody.

Zgodnie z obowiązującą procedurą, w tej lokalizacji obowiązuje III, czyli najwyższy stopień zagrożenia zakwitem. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wdrożyło oficjalnie działania związane z obecnością tych niebezpiecznych glonów.

Działania prewencyjne, zakazy i perspektywy użycia nadtlenku wodoru

W celu ograniczenia ryzyka rozwoju zakwitu i kolejnych strat w Kanale Gliwickim podjęto szereg kroków prewencyjnych. W V i VI sekcji kanału całkowicie ograniczono przepływ wody w dół, a do odwołania wstrzymano śluzowanie oraz przepływ jednostek pływających na śluzach Łabędy i Dzierżno.

W działania zaangażowane są służby ochrony środowiska, służby weterynaryjne, Państwowa Straż Pożarna oraz służby zarządzania kryzysowego, a Wody Polskie zabezpieczyły specjalny sprzęt do pracy na wodzie.

Wojewoda śląski Marek Wójcik wprowadził zakaz korzystania z VI sekcji Kanału Gliwickiego, obejmujący m.in. wchodzenie do wody, kąpiele, połów i spożywanie ryb, pojenie zwierząt oraz używanie wody do celów gospodarczych. Wody Polskie wprowadziły również zakaz żeglugi w V sekcji, tłumacząc to ryzykiem przenoszenia wód z glonami do zbiornika Dzierżno Duże w wyniku falowania wywołanego ruchem jednostek pływających.

Po opadach deszczu i wzroście poziomu wody w V i VI sekcji przygotowano podwyższenie zastawek jazu łączącego kanał ze zbiornikiem Dzierżno Duże, co ma umożliwić zgromadzenie większej ilości wody i ograniczyć jej niekontrolowany przepływ. Wprowadzone zakazy nie dotyczą działań związanych z zarządzaniem kryzysowym, pracami budowlanymi, utrzymaniem wód oraz pracami konserwacyjnymi.

Wojewoda śląski Marek Wójcik zapowiedział wcześniej gotowość służb do ewentualnego użycia nadtlenku wodoru, który skutecznie zwalcza złotą algę. W 2024 roku na Kłodnicy przeprowadzono eksperyment z użyciem tej substancji, a raport Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego wykazał spadek liczebności glonu o ponad 90 procent bez negatywnego wpływu na florę i faunę.

Czynniki sprzyjające zakwitowi a problem zasolenia wód

Rozwojowi złotej algi w Kanale Gliwickim sprzyja połączenie kilku czynników środowiskowych. Należą do nich stagnacja wód, ich intensywne nagrzewanie podczas upałów oraz wysoki poziom zasolenia.

Najwyższa Izba Kontroli wykazała w 2025 roku, że w latach 2020-2023 kopalnie w województwie śląskim wprowadzały do dorzecza Odry i Wisły średnio 183 miliony metrów sześciennych wód dołowych rocznie. Oszacowano, że oznacza to około 1,5 miliona ton soli w postaci chlorków i siarczanów rocznie.

Średnie zasolenie wód wprowadzanych przez kopalnie węgla kamiennego wynosiło 8 promili, co było wartością wyższą niż w Morzu Bałtyckim. W niektórych próbkach zasolenie przekraczało nawet poziomy notowane w wodach oceanicznych lub w Morzu Śródziemnym.

W ramach przeciwdziałania temu zjawisku Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi nabór na pilotaż innowacyjnych technologii odsalania wód kopalnianych. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zamierza przeznaczyć na ten cel w 2026 roku około 68 milionów złotych, a testy mają odbyć się na wodach jednej ze spółek górniczych ze Śląska.

Kontekst historyczny i wcześniejsze katastrofy ekologiczne

Toksyczne zakwity złotej algi nie po raz pierwszy stanowią poważne zagrożenie dla polskiego środowiska naturalnego. Naukowcy uznali ten glon za bezpośrednią przyczynę katastrofy ekologicznej na Odrze w 2022 roku.

Wówczas doszło do masowego śnięcia nie tylko ryb, ale także małży, ślimaków i innych organizmów skrzelodysznych. Złota alga doprowadziła również do masowego śnięcia organizmów wodnych w zbiorniku Dzierżno Duże w 2024 roku.