Tinto Brass nie żyje. Włoski reżyser słynnego „Kaliguli” miał 93 lata

O śmierci Tinto Brassa poinformowała włoska agencja prasowa ANSA, powołując się na przekaz rodziny twórcy – żony Cateriny Varzi oraz dzieci, Bonifacio i Beatrice Brass. Reżyser zmarł w Rzymie w wieku 93 lat. Jak podaje rodzina, planowana jest prywatna i kameralna ceremonia pogrzebowa.

Jeszcze we wrześniu tego roku Tinto Brass miał zostać uhonorowany podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji, gdzie jako film otwarcia wyświetlono odrestaurowaną wersję jego wczesnego dzieła „Col cuore in gola”. Zły stan zdrowia uniemożliwił reżyserowi osobisty udział w wydarzeniu, podczas którego odebrał on nagrodę Pietro Bianchi przyznawaną przez włoski związek dziennikarzy filmowych.

Droga do kina i wczesna twórczość

Urodzony 26 marca 1933 roku w Mediolanie jako Giovanni Brass, reżyser pochodził z weneckiej rodziny artystów. Jego dziadkiem był malarz Italico Brass, który nadał mu przydomek „Tintoretto”, co później zainspirowało go do przyjęcia artystycznego nazwiska Tinto Brass.

Choć w 1957 roku ukończył studia prawnicze w Padwie, szybko porzucił prawo na rzecz filmu. W Paryżu współpracował z Cinémathèque Française, gdzie pod okiem Henriego Langlois poznawał założenia francuskiej Nowej Fali. Doświadczenie zdobywał także jako asystent takich mistrzów jak Roberto Rossellini czy Joris Ivens.

Jako samodzielny reżyser zadebiutował w 1963 roku filmem „Kto pracuje, ten stracony”, który ze względu na antyspołeczny wydźwięk stał się początkiem wieloletnich zmagań Brassa z cenzurą. W latach 60. i na początku 70. skupiał się na awangardzie, tworząc m.in. eksperymentalne materiały dla Umberto Eco oraz anglojęzyczne thrillery w Londynie.

Kontrowersje wokół „Kaliguli”

Największy rozgłos i liczne skandale przyniosła Brassowi druga połowa lat 70. oraz przejście do kina historyczno-erotycznego. Jego najbardziej znanym, a zarazem najbardziej problematycznym dziełem stał się film „Kaligula” z 1979 roku, zrealizowany z budżetem około 25 milionów dolarów.

W produkcji „Kaliguli” brał udział założyciel Penthouse'a, Bob Guccione, który wprowadził zmiany w montażu bez zgody reżysera. Po zakończeniu zdjęć Guccione przejął kontrolę nad montażem i dodał drastyczne sceny pornograficzne, w związku z czym Brass i Vidal publicznie odcięli się od filmu, żądając usunięcia swoich nazwisk z napisów.

Obraz spotkał się z surową reakcją władz w wielu krajach. W Australii został całkowicie zakazany, a w Wielkiej Brytanii poddano go znacznej cenzurze. W Polsce „Kaligula” był objęty cenzurą do upadku komunizmu, choć krążył w nielegalnym obiegu, m.in. na kasetach VHS. Dopiero w 2023 roku na festiwalu w Cannes zaprezentowano reżyserską wersję filmu zatytułowaną „Caligula: The Ultimate Cut”.

Podejście do erotyzmu w filmie

W późniejszym okresie kariery reżyser specjalizował się w kinie erotycznym, realizując m.in. „Klucz” czy „Paprykę”. W swoich wypowiedziach Brass podkreślał, że erotyzm w jego twórczości miał być formą wyzwolenia i radości życia, często wymierzoną przeciwko społecznej hipokryzji.

W wywiadzie z 2010 roku reżyser tłumaczył, że w erotyce filmowej kluczowa jest mowa ciała, którą określał mianem zwierciadła duszy, dodając, że pupa kobiety nigdy nie kłamie.