Wyrok TSUE w sprawie polskich przepisów dotyczących uchodźców z Ukrainy

Sprawa trafiła do unijnego trybunału w następstwie pytań prejudycjalnych skierowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Polski sąd rozpatrywał skargę obywatela państwa trzeciego, który w kwietniu 2024 roku złożył wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy w celu podjęcia studiów, lecz ze względu na przedłużające się postępowanie zaskarżył bezczynność wojewody śląskiego.

Polska wprowadziła przepisy zawieszające terminy rozpatrywania wniosków pobytowych oraz wyłączające prawo do skargi na bezczynność urzędów w związku z napływem uchodźców z Ukrainy. Regulacje te pozwalały na odroczenie biegu terminów, a także wyłączały możliwość nakładania na organy grzywien czy żądania zadośćuczynienia za opóźnienia.

Stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE

W czwartkowym wyroku TSUE przypomniał, że zgodnie z unijną dyrektywą z 2016 roku, decyzje dotyczące wniosków o pobyt w celach studenckich powinny zapadać nie później niż w ciągu 90 dni od złożenia kompletnego wniosku. Choć prawo unijne dopuszcza wyjątki wynikające z siły wyższej, trybunał zaznaczył, że nie mogą one być stosowane w sposób automatyczny i nieograniczony w czasie.

Sędziowie przyznali, że masowy napływ uchodźców z Ukrainy po 24 lutego 2022 roku mógł zostać uznany za nadzwyczajne i nieprzewidywalne zdarzenie. Podkreślono jednak, że państwo ma obowiązek wykazać, iż zastosowane ograniczenia były konieczne, proporcjonalne i trwały wyłącznie przez niezbędny okres. W opinii TSUE po 31 grudnia 2022 roku napływ uchodźców przestał być okolicznością nieprzewidywalną.

Krytyka polskich rozwiązań i rola sądu w Gliwicach

Trybunał zakwestionował również przedłużenie do 30 września 2025 roku przepisów wyłączających możliwość skarżenia bezczynności urzędów. Wskazano, że władze nie wykazały, iż utrzymywanie takich restrykcji przez tak długi czas było niezbędne do opanowania skutków kryzysu migracyjnego. TSUE zasugerował, że zamiast ogólnych zakazów należało rozważyć rozwiązania mniej dotkliwe, takie jak nadanie priorytetu wybranym sprawom lub dostosowanie terminów w konkretnych postępowaniach.

TSUE nie przesądził ostatecznie o naruszeniu prawa unijnego, pozostawiając tę kwestię do rozstrzygnięcia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Polski sąd musi teraz ocenić, czy w świetle wytycznych trybunału, wprowadzone przez Polskę środki faktycznie spełniały kryteria siły wyższej w badanym okresie.