Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom: Kluczowa rola otwartej rozmowy

Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom jest obchodzony corocznie 10 września. Inicjatywę ustanowiono w 2003 roku dzięki współpracy International Association for Suicide Prevention oraz Światowej Organizacji Zdrowia. Tegoroczne wydarzenie promuje hasło „Changing the Narrative on Suicide” oraz wezwanie „Start the Conversation”, co ma zachęcać do otwartej komunikacji zamiast milczenia i stygmatyzacji osób zmagających się z kryzysami psychicznymi.

Według Światowej Organizacji Zdrowia, samobójstwa pozostają istotnym wyzwaniem zdrowia publicznego. Każdego roku na świecie śmiercią samobójczą ginie ponad 720 tysięcy osób, a w 2021 roku liczba ta wyniosła około 727 tysięcy. W grupie osób w wieku od 15 do 29 lat samobójstwo jest trzecią najczęstszą przyczyną zgonów.

Czynniki ryzyka i diagnoza kryzysu

Przyczyny zachowań samobójczych są wieloaspektowe, obejmując sferę biologiczną, psychologiczną, społeczną oraz kulturową. Do kluczowych czynników ryzyka należą problemy finansowe, trudności w relacjach, przewlekły ból, izolacja, doświadczanie przemocy czy wcześniejsze próby samobójcze. Eksperci podkreślają, że nie zawsze osoba w kryzysie mówi wprost o swoich problemach, dlatego kluczowa jest uważność na sygnały ostrzegawcze.

Sygnałami niepokoju mogą być wyraźne wycofanie z kontaktów społecznych, utrata zainteresowań, zaniedbywanie codziennych obowiązków lub higieny, a także nagłe wahania nastroju. Szczególną uwagę należy poświęcić wypowiedziom sugerującym brak sensu życia, poczucie bycia ciężarem dla otoczenia czy bezpośrednim wzmiankom o śmierci. Równie niepokojące może być nagłe porządkowanie spraw osobistych, rozdawanie rzeczy czy pozornie lepszy nastrój po długim okresie przygnębienia.

Jak udzielić wsparcia

Podstawą pomocy jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni do rozmowy, w której osoba w kryzysie czuje się wysłuchana bez bycia ocenianą. Eksperci zalecają spokojne pytanie o samopoczucie i najtrudniejsze doświadczenia, zamiast forsownego pocieszania. Należy unikać bagatelizowania jakichkolwiek sugestii dotyczących odebrania sobie życia, nawet jeśli padają one w żartobliwym tonie.

W Polsce osoby potrzebujące wsparcia mogą korzystać z całodobowych, bezpłatnych numerów zaufania. Dla osób dorosłych działa Centrum Wsparcia pod numerem 800 70 22 22 oraz telefon wsparcia emocjonalnego 116 123. Dzieci i młodzież mogą kontaktować się z numerem 116 111. W sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia należy dzwonić pod numer alarmowy 112 lub 999.

Dane dotyczące Polski

Z danych Komendy Głównej Policji dotyczących osób niepełnoletnich wynika, że w 2025 roku odnotowano 1925 prób samobójczych, z czego 161 zakończyło się śmiercią. Dla porównania w 2024 roku odnotowano 2054 takie próby oraz 127 zgonów.