Przemyśl wstrzymuje współpracę ze Lwowem po decyzji o UPA

Podczas poniedziałkowej sesji w dniu 26 października 2026 roku Rada Miejska w Przemyślu podjęła uchwałę, w ramach której jednogłośnie zawiesiła współpracę ze Lwowem głosami 21 radnych. Projekt uchwały przygotowała grupa samorządowców reprezentujących różne kluby i środowiska polityczne, w tym Wspólnie dla Przemyśla oraz Prawo i Sprawiedliwość.

Choć pierwentnie rozważano całkowite zerwanie relacji, ostatecznie przyjęto łagodniejszą formę zawieszenia obowiązującego od 10 czerwca 1995 roku porozumienia partnerskiego. Prezydent Przemyśla Wojciech Bakun zobowiązał się do poinformowania strony lwowskiej o podjętym kroku i oczekiwaniu na jasne stanowisko tamtejszego samorządu.

Włodarz tego podkarpackiego miasta wystosował uprzednio oficjalne pismo do lwowskich władz, w którym domagał się jasnego odniesienia się do polityki promowania postaci powiązanych z UPA.

Decyzja Sejmiku Województwa Lubelskiego

Podczas poniedziałkowej sesji 26 października 2026 roku Sejmik Województwa Lubelskiego przegłosował formalne zerwanie porozumienia partnerskiego z obwodem lwowskim, które funkcjonowało od 2004 roku. Za uchwałą opowiedziało się 30 radnych, przy braku głosów sprzeciwu czy wstrzymujących się. Decyzja ta stanowi bezpośrednią odpowiedź na działania Lwowskiej Rady Obwodowej, która ogłosiła rok 2027 Rokiem UPA oraz Romana Szuchewycza.

Podczas debaty podkreślano, że sprzeciw samorządu nie jest wymierzony w naród ukraiński ani w niesioną pomoc humanitarną, lecz dotyczy potępienia upamiętniania postaci powiązanych z OUN i UPA. Marszałek Jarosław Stawiarski określił dokument jako symboliczny sygnał, akcentując konieczność oparcia relacji na prawdzie historycznej. W dyskusji udział wzięli również Lech Sprawka, Marek Kos, Zofia Woźnica oraz Michał Mulawa, wskazując na konieczność zajęcia jasnego stanowiska przez samorządy. Posłanka Bożena Lisowska zaznaczyła natomiast, że kwestie pamięci ofiar wołyńskich nie mogą być przedmiotem kompromisów.

Podczas obrad pojawiły się również nieoficjalne informacje o tym, że Przemysław Czarnek miał zabiegać wśród radnych wojewódzkich PiS o podpisy pod wnioskiem o odwołanie marszałka Jarosława Stawiarskiego.

Warunki wznowienia relacji i uchwała Lwowskiej Rady Obwodowej

Podstawą do podjęcia tak zdecydowanych kroków przez polski samorząd była uchwała przyjęta 20 października przez Lwowską Radę Obwodową. Ukraińscy radni postanowili dedykować rok 2027 Ukraińskiej Powstańczej Armii, jej dowódcy Romanowi Szuchewyczowi oraz działaczowi OUN Ołehowi Olżyczowi.

Włodarze Przemyśla uzależnili powrót do normalnej współpracy od formalnego wycofania lub unieważnienia tej uchwały przez lwowskie władze. Wymagane jest również jednoznaczne odcięcie się od wszelkich inicjatyw gloryfikujących struktury odpowiedzialne za zbrodnie na ludności cywilnej.

Warto zaznaczyć, że kontrowersyjną decyzję podjęła Lwowska Rada Obwodowa będąca odpowiednikiem polskiego sejmiku, a nie Rada Miejska Lwowa, jednak polscy samorządowcy oczekują reakcji także od miejskich władz partnerskich.

Kilkanaście godzin po ogłoszeniu decyzji przez lwowskich radnych informacja o uchwale zniknęła z oficjalnej strony internetowej obwodu lwowskiego, co jednak nie równało się z jej formalnym uchyleniem.

Wnioskodawcą kontrowersyjnej uchwały był Światosław Szeremeta, deputowany partii Europejska Solidarność, który pełni funkcję przewodniczącego komisji kultury w lwowskim samorządzie.

Tło historyczne i reakcja państwowa

Uzasadnienie przemyskiej uchwały przypomina, że formacje UPA oraz OUN dopuściły się w latach 1943–1945 masowych zbrodni na polskich obywatelach na Wołyniu i w Galicji Wschodniej. Zbrodnie te, w tym wydarzenia krwawej niedzieli z 11 lipca 1943 roku, są oficjalnie klasyfikowane przez polskie państwo jako ludobójstwo.

Sprawa wywołała natychmiastową reakcję polskich władz centralnych. Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski skierował wniosek o wpisanie Światosława Szeremety do rejestru osób niepożądanych, co skutkuje zakazem wjazdu i pobytu w strefie Schengen do 20 października 2031 roku.

Do sytuacji odniósł się także premier Donald Tusk, który skrytykował decyzję lwowskich radnych jako samobójczą taktykę i rozmawiał o tym z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim, który był bardzo niezadowolony.

Reakcje innych samorządów i stanowisko Ukrainy

Ukraińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych skrytykowało decyzję regionu jako szkodliwą dla stosunków z Polską oraz utrudniającą dialog historyczny i prace ekshumacyjne, zaznaczając jednocześnie, że decyzja zapadła na szczeblu regionalnym bez konsultacji z Kijowem.

Decyzje o podobnym charakterze rozważano lub podjęto w innych polskich miastach. Prezydent Krakowa Łukasz Gibała zaproponował rozważenie zawieszenia partnerstwa, a sprzeciw wyraziły także władze Wrocławia i Lublina, choć lubelska rada miasta odrzuciła wniosek o zawieszenie współpracy większością głosów.

Władze Przemyśla i przedstawiciele innych miast podkreślają zarazem, że humanitarna pomoc dla obywateli Ukrainy uciekających przed rosyjską agresją pozostaje nienaruszona, a solidarność z walczącym narodem nie oznacza przyzwolenia na fałszowanie historii.

Klub radnych Koalicji Obywatelskiej w Radzie Miasta Gdańska przedłożył projekt oświadczenia potępiającego lwowskie uchwały dotyczące upamiętnienia UPA. Głosowanie w tej sprawie ma odbyć się w czwartek, 29 października 2026 roku.