Prokuratura wszczęła śledztwo ws. zmian w składach Trybunału Konstytucyjnego

Prokuratura Krajowa wszczęła 15 września 2026 roku śledztwo w sprawie wielokrotnego przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy publicznych, w tym sędziów Trybunału Konstytucyjnego uprawnionych do wyznaczania składów orzekających. Postępowanie, prowadzone przez zespół zajmujący się zapobieganiem negatywnym skutkom orzeczeń wydanych przez sędziów powołanych po 2017 roku, dotyczy okresu obejmującego lata 2015–2020.

Bezpośrednią podstawą decyzji prokuratury było zawiadomienie złożone przez Helsińską Fundację Praw Człowieka. Fundacja po niemal pięciu latach starań o dostęp do danych i analizie dokumentacji zidentyfikowała co najmniej 176 spraw, w których decyzje o zmianie składu sędziowskiego podejmowano z naruszeniem ustawowych zasad, wykraczając poza przesłanki takie jak śmierć sędziego czy zakończenie jego kadencji.

Zarzuty dotyczące manipulacji składami

Według śledczych działania te miały polegać na bezprawnym wyznaczaniu lub zmianach personalnych i liczebnych składów orzekających z pominięciem przepisów ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Podejrzewa się, że zmiany te służyły osiągnięciu korzyści osobistej, w tym przez osoby wadliwie powołane do składu TK oraz przedstawicieli ówczesnej większości parlamentarnej. Prokuratura zaznacza, że proceder ten miał doprowadzić do utraty przez Trybunał zdolności do pełnienia funkcji niezależnego i bezstronnego organu kontroli konstytucyjnej.

Reakcja Julii Przyłębskiej i stanowisko HFPC

Była prezes Trybunału Konstytucyjnego Julia Przyłębska stanowczo odrzuciła stawiane jej zarzuty. W publicznych wypowiedziach wskazywała, że konieczność zmian w składach wynikała z naturalnych zdarzeń, takich jak śmierć lub kończące się kadencje sędziów, a przepisy nie regulują wprost wszystkich sytuacji wymagających reakcji prezesa organizującego pracę organu. Podczas kadencji Julii Przyłębskiej zmarło trzech sędziów, a dziewięciu zakończyło pełnienie swojej funkcji.

Analiza Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka obejmowała m.in. sprawy dotyczące wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa, przepisów o mediach publicznych oraz prezydenckiego prawa łaski. Zdaniem członka zarządu HFPC, Marcina Wolnego, zidentyfikowane przypadki wskazują na systemowy mechanizm ręcznego sterowania pracami Trybunału, a nie na pojedyncze, przypadkowe incydenty.

Perspektywa prawna i kontekst polityczny

Postępowanie przygotowawcze prowadzone jest w kierunku przestępstwa z art. 231 Kodeksu karnego, który przewiduje karę od roku do 10 lat więzienia dla funkcjonariusza publicznego, który przekracza uprawnienia w celu osiągnięcia korzyści osobistej lub majątkowej. Prokuratura Krajowa zapoznała się z materiałami, w tym z raportem Zespołu Ekspertów Prawnych Fundacji im. Stefana Batorego z 2017 roku oraz przesłuchała przedstawicieli zawiadamiającej fundacji.

Sprawa ma szerszy wymiar polityczny, w tym spór o status instytucji, co potwierdził Sejm w uchwale z 2026 roku, uznając sposób wyboru Julii Przyłębskiej na prezesa TK za wadliwy z punktu widzenia obowiązujących procedur.