Zaostrzenie kryteriów i nowy test obywatelski
Resort spraw wewnętrznych i administracji przygotował projekt nowelizacji ustawy o obywatelstwie polskim oraz niektórych innych ustaw, który ma odpowiedzieć na rosnącą liczbę cudzoziemców w kraju i wyzwania migracyjne. Nowe przepisy zakładają wydłużenie wymaganego okresu legalnego pobytu cudzoziemca w Polsce oraz podniesienie progu znajomości języka polskiego z poziomu B1 do B2. Kandydaci do polskiego obywatelstwa będą musieli także zdać egzamin z wiedzy o Polsce, nazywany testem obywatelskim, oraz złożyć formalną deklarację wierności wobec Rzeczypospolitej Polskiej.
Projekt wprowadza również wymóg posiadania centrum życiowego na terytorium RP, co ma być potwierdzone m.in. rezydencją podatkową. Wśród nowych warunków znajdą się także obowiązek udokumentowania źródeł utrzymania, określenie minimalnej wysokości dochodów oraz przedstawienie tytułu prawnego do lokalu przez wszystkie grupy cudzoziemców ubiegających się o uznanie za obywatela.
Bezpieczeństwo państwa i możliwość odebrania obywatelstwa
Projektowane przepisy przewidują rozszerzenie przesłanek obligatoryjnej odmowy przyznania obywatelstwa w celu wzmocnienia bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego. Decyzja negatywna ma zapadać m.in. w przypadku posłużenia się nieprawidłowymi danymi, sfałszowanymi dokumentami czy posiadania przeszłości kryminalnej obejmującej prawomocne wyroki, mandaty lub grzywny w określonym czasie przed złożeniem wniosku.
Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie mechanizmu pozwalającego na uchylenie decyzji o uznaniu za obywatela polskiego lub jego przywróceniu w każdym czasie.
Wiceminister Maciej Duszczyk wskazał publicznie, że gabinet premiera nie zamierza modyfikować ustawy zasadniczej w celu stworzenia podstaw do cofania przyznanych już praw.
Taka sankcja ma dotyczyć sytuacji, w których decyzja została uzyskana na skutek podstępu, wyłudzenia, przedstawienia fałszywych dokumentów, złożenia nieprawdziwych oświadczeń lub zatajenia prawdy w postępowaniach dotyczących nabycia obywatelstwa, legalizacji pobytu lub Karty Polaka.
Zmiany w trybie przywracania obywatelstwa i tło migracyjne
Nowelizacja zakłada również wygaszenie do 31 grudnia 2030 roku uproszczonej procedury przywracania obywatelstwa polskiego na podstawie art. 38 ustawy. Osoby ubiegające się o przywrócenie obywatelstwa w tym trybie również zostaną objęte obowiązkiem złożenia deklaracji wierności oraz rygorami przesłanek odmowy i uchylenia decyzji.
Autorzy projektu argumentują, że obecne przepisy z 2009 roku nie nadążają za zmianami demograficznymi i migracyjnymi, które zaszły w Polsce od początku XXI wieku oraz po wejściu kraju do Unii Europejskiej w 2004 roku i napływie uchodźców oraz pracowników z Ukrainy po 2014 roku. Zgodnie z oficjalnymi zapowiedziami, gabinet ministrów ma zająć się tym dokumentem w ciągu ostatnich trzech miesięcy 2026 roku.