Wzrost antyukraińskich treści w polskiej sieci o 345 proc. po decyzji Wołodymyra Zełenskiego

Eksperci z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, Aleksandra Wójtowicz oraz Filip Bryjka, przeprowadzili badanie zasięgu radykalnych sformułowań antyukraińskich oraz wulgarnych treści kierowanych pod adresem Ukraińców. Analiza obejmowała publikacje na polskojęzycznych kanałach na platformach X, Facebook oraz TikTok w okresie od kwietnia do lipca 2026 roku. Sprawdzano m.in. takie frazy jak „Bandera”, „stop ukrainizacji” oraz wulgarne komentarze.

18 sierpnia prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski wziął udział w ponownym pochówku pierwszego przewódcy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Jewhena Konowalca, który stał na czele organizacji Ukraińców, która przeprowadziła zamach na Józefa Piłsudskiego w 1921 r. W kwietniu i na początku maja antyukraińskich treści było stosunkowo mało, jednak ich gwałtowny wzrost nastąpił dzień po ogłoszeniu przez Wołodymyra Zełenskiego decyzji o nadaniu jednostce imienia „Bohaterów UPA”, co miało miejsce 26 maja.

Od tamtego momentu liczba antyukraińskich komentarzy i reakcji wzrosła o 345 proc. w porównaniu do wcześniejszego kwartału. Oszacowano, że w okresie od kwietnia do maja dziennie pojawiało się mniej niż tysiąc wzmianek, natomiast od maja do czerwca liczba ta wzrosła do około 10 tysięcy dziennie. W sumie od maja do lipca opublikowano prawie pół miliona takich treści.

Rola rosyjskiej propagandy i brak reakcji platform

Zapytana o autorów tych narracji Aleksandra Wójtowicz wyjaśniła, że stały za nimi siatki botów i konta trolli powiązane z Rosją oraz prorosyjskie ruchy polityczne w Polsce. Podkreśliła jednak, że przeważająca część komentarzy należała do prywatnych użytkowników masowo publikujących wulgarne wpisy spełniające znamiona mowy nienawiści. Zauważyła przy tym, że o ile w przestrzeni publicznej takie wypowiedzi spotkałyby się z interwencją służb, o tyle w internecie tysiące takich komentarzy pozostaje bezkarnych.

Filip Bryjka zauważył, że decyzja prezydenta Ukrainy uruchomiła falę narracji, które tkwią w polskim społeczeństwie od dawna, a Rosja wykorzystuje je w swoich działaniach propagandowych już od 2014 roku. Zaznaczył, że Kreml nie musi wszystkiego prowokować, lecz wykorzystuje nadarzające się okazje do tworzenia chaosu i destabilizacji.

Przypomniał również o niedawnym zatrzymaniu przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego 11 osób działających na zlecenie rosyjskiego wywiadu, które rekrutowały i opłacały uczestników demonstracji wśród uchodźców. Eksperci ostrzegają przed dążeniem Rosji do przeniesienia nienawiści ze sfery informacyjnej do świata fizycznego oraz przed próbami ingerencji w przebieg wyborów parlamentarnych w Polsce w 2027 roku.

Zwrócono także uwagę na trudności w atrybucji dezinformacji oraz niską skuteczność platform technologicznych w usuwaniu zgłaszanych nielegalnych treści. Kluczem do walki z tym zjawiskiem ma być bezwzględne egzekwowanie prawa i ściganie czynów jako przestępstw z nienawiści na tle etnicznym.