Minister obrony Estonii Hanno Pevkur podaje się do dymisji po skandalu z zakupem amunicji dla Ukrainy

Skandal dotyczy kontraktu zawartego w 2024 roku, w ramach którego Estonia przekazała zaliczkę na zakup amunicji artyleryjskiej dla Ukrainy. Wartość zakupu amunicji artyleryjskiej opiewała na 70 milionów euro, a pieniądze pochodziły z unijnego Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju.

Kontrahentem była zarejestrowana we Włoszech firma Datasel S.R.L., będąca częścią indyjskiego przedsiębiorstwa Neco Defence Munitions. Jak ustalono, żadna z zaangażowanych spółek nie posiadała wcześniejszego doświadczenia w handlu wymaganą amunicją.

Ponieważ dostawy nie zostały zrealizowane zgodnie z ustaleniami, Estonia podjęła kroki prawne. W trakcie ubiegłorocznych weryfikacji wyszło na jaw, że podmiot notorycznie zwlekał z terminami, a przekazany asortyment okazał się wadliwy i ostatecznie nie dotarł na ukraiński front.

Obecnie kraj ten kwestionuje zawarte umowy, kierując sprawę na drogę sądową oraz do postępowania przed Europejskim Sądem Arbitrażowym w Strasburgu. Istnieje ryzyko, że stracone środki będą musiały zostać pokryte z budżetu państwa, co odbędzie się kosztem innych planowanych inwestycji.

Dymisja ministra obrony

Minister Hanno Pevkur, pełniący funkcję od 2022 roku, ogłosił w środę swoją rezygnację. Polityk przyznał, że choć nie ponosi bezpośredniej winy za negocjowanie kontraktów, czuje się odpowiedzialny za sprawne funkcjonowanie resortu pod względem politycznym. Zaznaczył również, że podczas pełnienia obowiązków nie czytał treści poszczególnych umów, co było zgodne z tradycyjnym podziałem kompetencji.

Decyzję o dymisji poprzedził raport Krajowego Urzędu Kontroli, który negatywnie ocenił wydatki obronne kraju oraz działalność Estońskiego Centrum Inwestycji Obronnych (RKIK). Do odejścia Pevkura publicznie nawoływali przedstawiciele różnych ugrupowań, w tym przewodniczący grupy parlamentarnej Estonia 200 Toomas Uibo, lider Partii Socjaldemokratycznej Lauri Läänemets oraz szef partii Isamaa Urmas Reinsalu.

Premier Kristen Michal zwołał na czwartek posiedzenie rządu z udziałem głównego kontrolera państwa, wskazując, że minister mógł sam podjąć decyzję o dymisji przed tym spotkaniem.

Podczas publicznych wystąpień w czwartek szef resortu obrony relacjonował, że pod jego kierownictwem estońskie nakazy budżetowe na wojsko wzrosły z dwóch do pięciu procent produktu krajowego brutto jako bezpośrednia odpowiedź na rosyjską inwazję z 2022 roku.

Stanowisko Komisji Europejskiej i reakcje

Rzecznik Komisji Europejskiej Christian Wigand oświadczył, że Bruksela prowadzi rozmowy z estońskimi władzami w celu zbadania, czy Estonia będzie zobowiązana do zwrotu 70 milionów euro pozyskanych z unijnego Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju.

Rozbieżności w ocenie odpowiedzialności

Podczas gdy Hanno Pevkur wskazuje na autonomię agencji zamówień, przedstawiciele RKIK przedstawiają inną wersję wydarzeń. Magnus-Valdemar Saar, szef Centrum Inwestycji Obronnych, oświadczył, że żadne istotne decyzje w instytucji nie były podjęte w oderwaniu od wiedzy kierownictwa ministerstwa.

Obecny szef RKIK, Elmar Vaher, wyraził opinię, że sporny kontrakt w ogóle nie powinien zostać podpisany.