Dwa historyczne mosty z województwa lubelskiego oficjalnie wpisane do rejestru zabytków

Z pozoru zwykłe, nieużywane i nieco zapomniane mosty z województwa lubelskiego kryją w sobie bogatą historię sięgającą czasów I wojny światowej. Przez lata były one częścią Bialskiej Kolei Dojazdowej, która łączyła miejscowości regionu i służyła do transportu ludzi oraz towarów. Teraz dwa takie obiekty zostały oficjalnie wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa lubelskiego. Decyzje o objęciu obu konstrukcji ochroną konserwatorską wydano 10 lipca 2026 roku i są już prawomocne.

Do rejestru wpisano nie tylko same mosty, ale również zachowane fragmenty dawnych nasypów kolejowych, czyli podtorza. Wprowadzenie obiektów do rejestru ma na celu zabezpieczenie materialnych śladów historii, która wraz z upływem czasu coraz bardziej zaciera się w krajobrazie regionu. Jak informuje Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków, materialne świadectwa zlikwidowanej w 1971 roku kolei ulegają sukcesywnej degradacji, a nawet rozbiórce, a dawny przebieg torowiska powoli się zaciera.

Wnioski i tło historyczne dawnej kolei

Sytuacja związana z niknącymi pozostałościami dawnej infrastruktury sprawiła, że w 2026 roku do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie wpłynęło kilkanaście wniosków dotyczących wpisania do rejestru kolejnych elementów dawnej kolei wąskotorowej w powiecie bialskim. Dotychczas zakończyły się dwa postępowania administracyjne, właśnie te dotyczące wspomnianych mostów, podczas gdy sprawy w odniesieniu do innych obiektów nadal pozostają otwarte.

Początki Bialskiej Kolei Dojazdowej sięgają 1905 roku, kiedy funkcjonowała kolejka gospodarcza związana z majątkiem w Leśnej. Znaczący rozwój sieci nastąpił podczas I wojny światowej, gdy niemieckie władze okupacyjne wykorzystywały wąskotorówkę do transportu surowców i płodów rolnych.

Po odzyskaniu niepodlegności kolej przejęły polskie władze, rozbudowując sieć, która na przestrzeni lat nosiła różne nazwy, takie jak Kolej Dojazdowa Bialska czy Podlaska Kolej Wąskotorowa, aż do jej ostatecznej likwidacji w 1971 roku.

Charakterystyka zabytkowych obiektów

Pierwszy z zabytkowych obiektów to most żelazno-betonowy znajdujący się na terenie Cicibora Małego w gminie Biała Podlaska oraz Witulina w gminie Leśna Podlaska. Konstrukcja ta powstała po II wojnie światowej, w latach 50. XX wieku, w miejscu, przez które wcześniej przebiegała linia wąskotorowa. Obiekt składa się z płyty żelbetowej opartej na dwóch betonowo-kamiennych przyczółkach, a w pobliżu zachowała się geometria dawnego podtorza.

Znacznie starszy jest drugi obiekt, usytuowany na rzece Klukówka pomiędzy Ciciborem Dużym a Roskoszą, którego nitowana konstrukcja powstała około 1916–1917 roku i ma już ponad sto lat. Most ten posiada metalową, jednoprzęsłową konstrukcję kratownicową z łukowymi elementami w górnej części oraz zachowanymi drewnianymi elementami dawnej nawierzchni.

Po obu stronach tej przeprawy przetrwały także fragmenty dawnego podtorza, w tym odcinek o długości około 190 metrów od strony południowej oraz około 50 metrów od strony północnej.