Kategoria
Kosmos, fizyka, biologia, historia i archeologia.
NaukaByły prezydent Lech Wałęsa opublikował, a następnie usunął oświadczenie wideo, w którym odniósł się do argumentów prokuratury o jego rzekomym analfabetyzmie w latach 70. Wypowiedź polityka wywołała liczne komentarze, w tym ironiczne uwagi historyka Sławomira Cenckiewicza.
NaukaW najbliższą środę, 30 września, miłośnicy astronomii będą mogli obserwować zbliżenie Księżyca do Plejad. Zjawisko koniunkcji Księżyca i Plejad będzie widoczne przez całą noc, a optymalne warunki do podziwiania tego układu zapewni obserwacja za pomocą lornetki.
NaukaOśrodek Studiów Wschodnich skierował do Uniwersytetu Warszawskiego pismo w sprawie rozprawy doktorskiej Jakuba Wiecha, wskazując na obszerne, nieoznaczone zapożyczenia ze swoich analiz. Sprawa ujawniona 25 września nastąpiła dwa dni po nieudanej obronie pracy, podczas której komisja nie przyznała publicyście stopnia doktora.
NaukaAstronomiczna jesień 2026 roku trwająca od 23 września do 21 grudnia przyniesie wiele ciekawych zjawisk na niebie. Wśród nich wyróżniają się koniunkcje planet, przejście Księżyca na tle Plejad oraz aktywność rojów meteorów z Geminidami na czele.
NaukaPodczas prac konserwatorskich w kościele pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika w Ciachcinie na Mazowszu odnaleziono rękopiśmienny dokument z 1884 roku. Został on ukryty w spodniej części zabytkowej ambony przez ówczesnego proboszcza, ks. Józefa Strusińskiego.
NaukaPolsko-peruwiański zespół badaczy odkrył ponad 2,5 kilometra nieznanych dotąd inkaskich dróg oraz nieopisane wcześniej tarasy i platformy na zboczach góry Yanantin. Do identyfikacji obiektów ukrytych pod gęstą roślinnością Andów wykorzystano technologię skanowania laserowego LiDAR z drona.
Prof. Andrzej Elżanowski, ceniony zoolog, paleontolog oraz bioetyk, zmarł 9 września 2026 roku w wieku 76 lat. Naukowiec przez dziesięciolecia łączył pracę badawczą z aktywną działalnością na rzecz humanitarnego traktowania zwierząt, współtworząc kluczowe polskie przepisy w tym zakresie.
Firma OpenAI ogłosiła sukces w rozwiązaniu równań Naviera-Stokesa, jednego z siedmiu problemów milenijnych. Do obliczeń wykorzystano system tysięcy autonomicznych agentów AI, a osiągnięciu towarzyszą kontrowersje dotyczące pierwszeństwa badań i możliwego wykorzystania prac zewnętrznych naukowców.
Japońscy naukowcy wykazali, że uwzględnienie w modelach meteorologicznych satelitarnych pomiarów izotopów w parze wodnej pozwala znacznie skuteczniej przewidywać warunki atmosferyczne do pięciu dni naprzód. Metoda ta ma szczególne znaczenie przy prognozowaniu gwałtownych ulew, choć jej codzienne wdrożenie wymaga jeszcze przebudowy dotychczasowych systemów operacyjnych.
NaukaW jaskini Hohle Fels w Niemczech archeolodzy z Uniwersytetu w Tybindze odkryli dwie miniaturowe figurki ptaków z kości mamuta sprzed około 40 tysięcy lat. Znaleziska mają wymiary około 2 na 1 na 0,5 cm i są najmniejszymi rzeźbami tego typu z epoki oryniackiej. Obiekty można oglądać na wystawie w Museum of Prehistory Blaubeuren.
NaukaZespół pod kierownictwem prof. dr hab. Agnieszki Sorokowskiej z Uniwersytetu Wrocławskiego znalazł się w gronie laureatów 36. edycji nagród Ig Noble. Wyróżnienie przyznawane za badania, które „najpierw śmieszą, a potem każą myśleć”, wręczono tym razem w Szwajcarii.
NaukaPodczas prac ziemnych przy ul. Wrońskiej w Lublinie odnaleziono cztery fragmenty żydowskich macew. Dzięki analizie inskrypcji udało się ustalić tożsamość przynajmniej jednego ze zmarłych, a znalezisko planuje się przekazać na teren nowego cmentarza żydowskiego.
NaukaCałkowite zaćmienie Słońca z 12 sierpnia wpłynęło na zachowanie około połowy badanych gatunków zwierząt w ogrodach zoologicznych i akwariach w Hiszpanii i Portugalii. Badania przeprowadzone przez AIZA wykazały zróżnicowane reakcje – od niepokoju u lwów i nietypowej pory aktywności sitatungi, po spokojne przygotowania do snu u szympansów i brak większych zmian u zwierząt morskich w częściowo oświetlonym Algarve.
Polscy hydrobiolodzy z Uniwersytetu Szczecińskiego odkryli nowy gatunek skorupiaka o nazwie Eurytemora nilsseni. Badania trwały sześć lat i objęły współpracę międzynarodową. Nowy widłonóg występuje endemicznie w zbiornikach wodnych na wybrzeżu cieśniny Skagerrak i przez ponad sto lat był mylnie klasyfikowany jako Eurytemora velox.
NaukaW mauzoleum rodziny von Kramsta na cmentarzu w Świebodzicach dokonano odkrycia 25 trumien i sarkofagów ze szczątkami dawnych właścicieli zamku Książ. Wśród zidentyfikowanych zmarłych znalazł się Konrad Ernst Maximilian von Hochberg, kluczowa postać dla barokowej architektury rezydencji. Znalezisko rzuca nowe światło na powojenne losy rodziny.
W Gdańsku odbyły się obchody 46. rocznicy podpisania Porozumień Sierpniowych. Lech Wałęsa skrytykował obecny stan demokracji i ocenił, że opozycja nie była gotowa na sukces po 1980 roku. Premier Donald Tusk zwrócił uwagę na lekcję zaufania płynącą ze strajków w Stoczni Gdańskiej, a przedstawiciele środowisk opozycyjnych apelowali o powrót do kultury konsensusu.
Rój meteorów Aurygidów jest aktywny od 28 sierpnia do 5 września, a jego maksimum przypada na 1 września 2026 roku. W trakcie szczytu można spodziewać się do 10 meteorów na godzinę. Obserwacje ułatwią szybkie przeloty o prędkości 66 km/s oraz świetlne ślady, choć utrudnieniem może być jasny blask Księżyca tuż po pełni.
NaukaTeleskop Nancy Grace Roman wystartował 30 sierpnia 2026 roku, rozpoczynając misję badania ciemnej energii, ciemnej materii oraz poszukiwania tysięcy egzoplanet. Projekt o wartości 4 mld dolarów wykorzystuje zaawansowane zwierciadło 2,4 m i koronograf, oferując znacznie większą wydajność niż teleskop Hubble'a.
NaukaPodczas 13. edycji badań archeologicznych na Polach Grunwaldu odkryto dziesięć średniowiecznych monet, w tym siedem zachowanych w całości groszy praskich. Znalezisko, odnalezione na głębokości 20 cm, sugeruje zgubienie zawartości sakiewki przez żołnierza. Eksponaty zostaną poddane konserwacji i trafią do Muzeum Bitwy pod Grunwaldem.
NaukaNa złomowisku w Hrubieszowie odnaleziono żelazne umbo tarczy z II wieku zawierające przepalone ludzkie kości. Zabytek, prawdopodobnie pochodzący z ciałopalnego pochówku kultury przeworskiej, trafił do Muzeum im. ks. Stanisława Staszica dzięki czujności znalazcy.
NaukaProfesor Sławomir Cenckiewicz wygrał prawomocnie proces sądowy z Lechem Wałęsą dotyczący książki „Wałęsa. Człowiek z teczki” z 2013 roku.
NaukaPapież Leon XIV mianował o. Mariusza Kasperskiego OMI biskupem pomocniczym archidiecezji Toamasina na Madagaskarze. Duchowny pochodzi z Wolsztyna i na wyspie posługuje od ponad 30 lat.
NaukaStudenci Politechniki Lubelskiej zdobyli drugie miejsce w ogólnopolskim konkursie na rewitalizację budynków z wielkiej płyty. Ich projekt zakłada poprawę dostępności, montaż wind, nowoczesne rozwiązania energetyczne oraz ogólnodostępne przestrzenie na dachach.
NaukaŚmierć 41-letniego Jasona Ardaya, najmłodszego czarnoskórego profesora w historii Uniwersytetu Cambridge, wstrząsnęła Wielką Brytanią. Naukowca znaleziono martwego w jego londyńskim mieszkaniu zaledwie kilka dni po rezygnacji ze stanowiska w cieniu zarzutów o plagiat i nieścisłości w życiorysie. Sprawa stała się zarzewiem ostrego sporu politycznego i medialnego o merytokrację oraz politykę różnorodności.