Zapowiedź wieczornego wystąpienia premiera
Premier Donald Tusk wygłosi w sobotę o godzinie 20:00 orędzie, co oficjalnie potwierdziła Kancelaria Prezesa Rady Ministrów oraz rzecznik rządu Adam Szłapka.
Informacja o zaplanowanym na wieczór wystąpieniu pojawiła się w mediach społecznościowych w trakcie niezwykle napiętego dnia w polskiej polityce. Choć w zapowiedziach nie podano oficjalnego programu ani szczegółów wystąpienia, komentatorzy i politycy powszechnie łączą je z kryzysową sytuacją w Trybunale Konstytucyjnym.
Przedstawiciele rządu już wcześniej wskazywali, że działania podejmowane przez obóz władzy wynikają z konieczności przywracania praworządności. Premier Donald Tusk w opublikowanym komunikacie podkreślał, że proces ten bywa trudny i wymaga zdecydowanego działania. Zapowiadane wystąpienie ma być pierwszym tak szerokim formalnym odniesieniem się szefa rządu do trwającego w Warszawie przesilenia politycznego i konstytucyjnego.
Przesilenie wokół kierownictwa Trybunału Konstytucyjnego
Bezpośrednim zapalnikiem obecnego kryzysu były decyzje personalne i organizacyjne ogłoszone na stronach Trybunału Konstytucyjnego. W instytucji ogłoszono przerwę w wykonywaniu obowiązków służbowych prezesa Bogdana Święczkowskiego oraz wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego. Funkcję osoby kierującej pracami Trybunału objęła sędzia Anna Korwin-Piotrowska, legitymująca się najdłuższym stażem sędziowskim w gronie osób uznawanych przez obecną większość parlamentarną.
Legalność tych zmian natychmiast wywołała spór prawny i polityczny, ponieważ dotychczasowe kierownictwo oraz prezydent kwestionują status części sędziów wyłonionych przez obecny Sejm, którym nie odebrano ślubowania. Sędzia Anna Korwin-Piotrowska wydała kolejne zarządzenia organizacyjne, w tym uchylające dotychczasowe upoważnienia. Z kolei Bogdan Święczkowski zapowiedział spotkanie z pozostałymi sędziami, a na 3 listopada zwołano Zgromadzenie Ogólne sędziów w celu omówienia między innymi projektu budżetu instytucji na 2027 rok.
Interwencja policji i nocny powrót prezydenta do kraju
W piątkowe popołudnie przed siedzibą Trybunału Konstytucyjnego w Warszawie zgromadzili się protestujący oraz policja, tworząc niezwykle napiętą atmosferę wokół gmachu. Funkcjonariusze Komendy Stołecznej Policji interweniowali, powołując się na informację o możliwym zagrożeniu życia lub zdrowia sędziów oraz pracowników instytucji. Przed ogrodzeniem dochodziło do przepychanek i prób przedostania się na teren obiektu, a policja odnotowała zatrzymanie trzech osób. Aleja Szucha przez długi czas pozostawała nieprzejezdna dla ruchu.
Na wieść o gwałtownych wydarzeniach w stolicy prezydent Karol Nawrocki przerwał oficjalną podróż do Senegalu i pilnie wrócił do kraju. Tuż po północy osobiście pojawił się przed gmachem Trybunału, gdzie doszło do kolejnych przepychanek przy wejściu do budynku. Różne strony sporu odmiennie relacjonują przebieg tego incydentu, wzajemnie oskarżając się o naruszenie nietykalności i stosowanie siły. Po opuszczeniu gmachu prezydent ogłosił zwołanie pilnych konsultacji z liderami sił parlamentarnych, oceniając wydarzenia jako poważne naruszenie porządku konstytucyjnego.
Reakcje polityczne, międzynarodowe i wnioski prokuratury
W sobotę od godziny 13:00 w Pałacu Prezydenckim trwają spotkania Karola Nawrockiego z przedstawicielami ugrupowań politycznych, w tym z politykami PSL i Polski 2050. Rozmowy mają wypracować scenariusz wyjścia z kryzysu, choć poszczególne ugrupowania przedstawiają odmienne propozycje. Sytuacja wokół polskiego sądu konstytucyjnego odbiła się również szerokim echem w mediach zagranicznych oraz instytucjach europejskich.
Krytyczne stanowisko wobec działań gabinetu Donalda Tuska wyrazili europosłowie Nicola Procaccini oraz Patryk Jaki, którzy pełnią funkcję współszefów frakcji Europejskich Konserwatystów i Reformatorów w Parlamencie Europejskim i zażądali reakcji unijnych instytucji.
Parlamentarzysta opozycji podjął decyzję o wystąpieniu z inicjatywą formalnego rozliczenia gabinetu, planując zgłoszenie parlamentarnego wniosku o wyrażenie braku zaufania wobec gabinetu kierowanego przez szefa rządu.
Prokurator generalny Waldemar Żurek skierował do Trybunału pięć wniosków dotyczących uchylenia immunitetów, z czego cztery dotyczą Bogdana Święczkowskiego, a jeden Bartłomieja Sochańskiego. Samo złożenie dokumentów nie oznacza jednak automatycznego odebrania immunitetu ani przesądzenia o winie. Obie strony konfliktu podtrzymują swoje stanowiska, a oczekiwane na godzinę 20:00 orędzie premiera ma rzucić światło na dalsze kroki rządu.