Czym jest Naddniestrze? Region, w którym ma ukrywać się Marcin Romanowski

Naddniestrze, czyli samozwańcza Naddniestrzańska Republika Mołdawska, to obszar leżący między terytorium Ukrainy a Mołdawii. Jest jednym z czterech quasipaństw powstałych na terenie byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Ze stolicą w Tyraspolu, swoją niepodległość ogłosiło w 1990 roku, deklarując pozostanie w Związku Radzieckim i odłączając się od Mołdawii. Autonomia tego państwa nie została uznana na arenie międzynarodowej.

Pomimo tego, że formalnie nadal jest częścią Mołdawii, region pozostaje poza kontrolą Kiszyniowa, posiadając własny rząd i prezydenta. Urzędowymi językami są mołdawski, ukraiński oraz rosyjski. Flaga naddniestrzańska posiada charakterystyczne dla ZSRR symbole: sierp i młot. Od 2017 roku w naddniestrzańskich urzędach jest ona stawiana na równi z flagą rosyjską. Historyczne korzenie regionu sięgają końca XVIII wieku, kiedy tereny dzisiejszego Naddniestrza należały do Imperium Rosyjskiego.

W 1924 r. utworzono tam autonomiczną republikę w ramach radzieckiej Ukrainy. Podczas II wojny światowej Związek Radziecki zajął rumuńską Besarabię i połączył część jej terytorium z większością autonomicznej republiki, tworząc Mołdawską Socjalistyczną Republikę Radziecką. W okresie upadku ZSRR w Naddniestrzu narastały nastroje separatystyczne wymierzone w Kiszyniów oraz dążenia do pozostania w strukturach radzieckich.

Ogłoszenie niepodległości przez Mołdawię w 1991 r. spotkało się z odrzuceniem ze strony lokalnych władz. Rok później doszło do otwartego konfliktu zbrojnego między siłami mołdawskimi a separatystami wspieranymi przez stacjonujące na tym obszarze oddziały armii rosyjskiej. Mołdawia utraciła kontrolę nad regionem, który ogłosił własną niepodległość. Nie została ona jednak uznana przez żadne państwo członkowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych, w tym przez samą Rosję.

Od tego czasu Naddniestrze funkcjonuje jako państwo nieuznawane, posiadające własne struktury władzy, armię, siły bezpieczeństwa oraz walutę. Rząd w Kiszyniowie niezmiennie traktuje Naddniestrze jako integralną część Mołdawii i dąży do jego pokojowej reintegracji.

Sytuacja społeczna, gospodarka i władza oligarchów

Wąski pas ziemi między Dniestrem a granicą ukraińską jest zamieszkany przez około 400 tys. osób. W regionie dominuje ludność rosyjska, ukraińska i mołdawska, a najczęściej używanym językiem w codziennej komunikacji pozostaje rosyjski. Faktyczną władzę w Naddniestrzu sprawuje związana z oligarchami i holdingiem grupa Sheriff. Kontroluje ona wszystkie najważniejsze sektory gospodarki oraz sektor publiczny.

Holding Sheriff wyrósł i zbudował swoją potęgę dzięki temu, że Naddniestrze było państwem powszechnie nieuznawanym. Głównym beneficjentem tego modelu gospodarczego jest wielobranżowy holding Sheriff, kontrolowany przez oligarchę Wiktora Guszana. Holding kontroluje większość naddniestrzańskiej gospodarki, w tym klub piłkarski Sheriff Tyraspol. Przedstawiciele partii Odnowa posiadają wszystkie mandaty w lokalnym parlamencie liczącym 33 posłów.

Przez lata Naddniestrze uchodziło także za obszar intensywnej działalności zorganizowanej przestępczości. Władze separatystycznego regionu są powszechnie określane jako autorytarne. Jak wyliczano w raporcie amerykańskiego Departamentu Stanu z 2021 r., mieszkańcy Naddniestrza nie mają możliwości zmiany władz w drodze demokratycznych wyborów.

Wolność mediów oraz wolność osobista obywateli są poważnie ograniczone, a ludzie bywają narażeni na bezprawne działania służb, w tym tortury oraz inne formy nieludzkiego traktowania. Gospodarka Naddniestrza przez lata opierała się na dostawach bardzo taniego gazu z Rosji oraz na możliwości swobodnego dostępu do unijnego rynku. Wynikało to z faktu, że region objęto umową o stowarzyszeniu zawartą w 2014 r. między Mołdawią a Unią Europejską.

Rosyjskie wpływy militarne i kryzys energetyczny

Teren ten jest silnie powiązany militarnie, politycznie i gospodarczo z Rosją. Służby Naddniestrza kontrolowane są przez rosyjski wywiad. Stacjonuje tam 1500 żołnierzy posiadających rosyjskie obywatelstwo, którzy pilnują składów amunicji w mieście Kobasna. W miejscowości Kiełbaśna znajduje się jeden z największych magazynów amunicji w Europie. Według OBWE może tam znajdować się 20 tys. ton amunicji z czasów radzieckich. Skład położony jest tuż przy granicy z Ukrainą i pozostaje pod kontrolą rosyjską.

Wybuch wojny w Ukrainie w lutym 2022 r. nie wciągnął bezpośrednio Naddniestrza w działania zbrojne, choć Ukraina zamknęła granicę z regionem. W styczniu 2025 r. w parapaństwie wybuchł kryzys energetyczny. Gazprom wstrzymał dostawy gazu po tym, jak Ukraina nie przedłużyła umowy na tranzyt. Przerwa uderzyła w elektrownię w Dnestrovsc, dostarczającą energię także dla prawobrzeżnej Mołdawii. Dostawy wznowiono ostatecznie z kierunku mołdawskiego.

Odpowiedzialność za kryzys ponosi Rosja, która mogła utrzymać dostawy alternatywnym szlakiem, lecz zdecydowała się tego nie robić. Celem Moskwy miała być destabilizacja sytuacji politycznej w Mołdawii przed wyborami parlamentarnymi we wrześniu 2025 r., które wygrała prozachodnia partia PAS.

Wątek Marcina Romanowskiego i działania wymiaru sprawiedliwości

O Naddniestrzu zrobiło się głośno za sprawą doniesień o obecnym miejscu pobytu byłego wiceministra sprawiedliwości, Marcina Romanowskiego. Polityk, korzystając z węgierskiego paszportu, miał tam zbiec przed polskim wymiarem sprawiedliwości. Marcin Romanowski wskazał w piśmie do Sądu Okręgowego w Warszawie adres w Tyraspolu jako miejsce, z którego nadał wniosek o wydanie listu żelaznego. Dokument ten daje osobie podejrzanej gwarancję, że nie trafi do aresztu.

Prokurator nie przyjął wniosku, stwierdzając brak podstaw do jego akceptacji. W ocenie prokuratora zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na duże prawdopodobieństwo popełnienia przez Marcina Romanowskiego zarzucanych mu czynów. Przekazano to, wskazując na fakt jego ucieczki i ukrywania się za granicą od ponad półtora roku. Premier Donald Tusk przekazał, że Romanowski na 99 proc. przebywa obecnie w stolicy Naddniestrza, w Tyraspolu.