Serbia: Prezydent rozwiązał parlament, wybory 25 października

Prezydent Serbii Aleksandar Vučić oświadczył, że rozwiązuje Zgromadzenie Narodowe i wyznaczył przedterminowe wybory parlamentarne na 25 października. W poniedziałek premier Djuro Macut formalnie zwrócił się do głowy państwa o rozwiązanie parlamentu i ogłoszenie nowych wyborów. Vučić argumentował swoją decyzję koniecznością złagodzenia napięć społecznych i obroną systemu demokratycznego.

Prezydent uzasadnił swój krok również koniecznością terminowego przygotowania kraju do międzynarodowej wystawy EXPO-2027, która ma odbyć się w Belgradzie. Podkreślił, że odkąd trwa kryzys polityczny, sprawna organizacja tego wydarzenia oraz stabilne kierowanie państwem stały się kluczowym wyzwaniem.

Geneza protestów po katastrofie w Nowym Sadzie

Bezpośrednią przyczyną eskalacji niezadowolenia społecznego była katastrofa budowlana na dworcu kolejowym w Nowym Sadzie z 1 listopada 2024 roku, w której zginęło 16 osób. Tragedia wywołała masowe protesty antykorupcyjne organizowane przez ruch studencki, które z czasem przerodziły się w szerszy sprzeciw wobec wieloletnich rządów obozu prezydenckiego. Opozycja i protestujący zarzucają władzom korupcję, tolerowanie przemocy politycznej, powiązania ze światem przestępczym oraz ograniczenie wolności mediów.

Vučić zaapelował do uczestników kampanii wyborczej, aby powstrzymali się od przemocy i rezygnowali z blokowania wydzielonych budynków oraz uczelni, co mogłoby zaszkodzić innym studentom oraz profesorom.

Prezydent Serbii obwinił o podsycanie trwających od dwóch lat protestów znaczną ingerencję sił zagranicznych, które jego zdaniem wykorzystują nastroje społeczne do destabilizacji kraju.

Plany polityczne Vučicia a konstytucyjne ograniczenia

Serbska konstytucja zabrania sprawowania funkcji prezydenta przez więcej niż dwie kadencje, a obecna kadencja Vučicia upływa w 2027 roku. Wcześniej kierował on rządem w latach 2014-2017. Założona przez niego Serbska Partia Postępowa (SNS) potwierdziła, że polityk jest oficjalnym kandydatem ugrupowania na stanowisko szefa rządu po jesiennych wyborach.

Serbska Partia Postępowa (SNS) rządzi Serbią nieprzerwanie od 2012 roku, sprawując władzę samodzielnie lub w ramach koalicji. Choć prezydent zapowiadał w czerwcu swoją rezygnację z urzędu w ciągu kilku tygodni, ostatecznie zdecydował się na rozpisanie przedterminowego głosowania, licząc na utrzymanie wpływów politycznych w nowym gabinecie.

Nowy układ sił i sondaże przedwyborcze

Głównym konkurentem obozu władzy w nadchodzących wyborach nie będzie tradycijonalna opozycja parlamentarna, lecz studencki ruch protestu. Ruch ten zapowiedział wystawienie własnej listy wyborczej, która według sondaży ma szansę stać się najpoważniejszym rywalem Serbskiej Partii Postępowej.

Nastroje w społeczeństwie podgrzewały również trudna sytuacja gospodarcza oraz kontrowersje wokół pogrzebu generała Ratko Mladicia, w którego uroczystym pożegnaniu brali udział przedstawiciele państwowych władz.