Niemieckie kontrole na granicy z Polską i Czechami uznane za niezgodne z prawem

Sąd Administracyjny w Dreźnie uwzględnił skargi wniesione przez dwie osoby i orzekł, że działania niemieckiego resortu spraw wewnętrznych w zakresie nadzoru na wewnętrznych granicach z Polską i Czechami były w analizowanym okresie niezgodne z prawem. W komunikacie sądowym wskazano, że zarówno zarządzenia wydane przez ministerstwo, jak i konkretne czynności podjęte wobec skarżących, naruszały obowiązujące przepisy.

Sporne kontrole na granicy z Polską zostały przywrócone przez rząd w Berlinie w październiku 2023 roku w celu ograniczenia nielegalnej migracji oraz ochrony porządku publicznego. Mieszkańcy pogranicza wielokrotnie krytykowali te działania jako uciążliwe i sprzeczne ze swobodą przemieszczania się w strefie Schengen. Podobne rozstrzygnięcia zapadały wcześniej m.in. w Koblencji oraz w Bawarii, gdzie sądy również kwestionowały legalność przedłużania kontroli bez wykazania nowego, poważnego zagrożenia.

Przebieg kontroli i argumenty skarżących

Pierwszą skargę złożył obywatel Polski Jakub Woliński, który pochodzi ze Zgorzelca, a obecnie mieszka w sąsiednim Görlitz i codziennie przekracza granicę. Zakwestionował on weryfikację swojej tożsamości oraz przeszukanie minibusa przez niemiecką policję, do którego doszło 25 września 2024 roku po wjeździe do Niemiec przez most staromiejski. Funkcjonariusze sprawdzili dokumenty oraz zajrzeli do bagażnika, w którym znajdował się jedynie rower.

Drugą skargę złożył obywatel Niemiec zamieszkały w Brandenburgii, który w maju 2026 roku wracał autokarem z Pragi i został poddany kontroli tożsamości w punkcie granicznym. Druga skarga została złożona przez obywatela Niemiec zamieszkałego w Brandenburgii, a skarżący argumentowali przed sądem, że prowadzone przez lata kontrole naruszają kodeks graniczny Schengen, ponieważ kolejne półroczne przedłużenia nie spełniają wymogu nagłego pojawienia się ruchów migracyjnych.

Apelacja i kwestia odszkodowań

Sąd w Dreźnie zastrzegł, że jego rozstrzygnięcie dotyczy stwierdzenia bezprawności kontroli w tamtym czasie i nie oznacza automatycznego prawa do odszkodowania dla poszkodowanych. Strony mogą jednak dochodzić swoich praw indywidualnie, a orzeczenie może stanowić precedens dla kolejnych pozwów.

Ze względu na fundamentalne znaczenie sprawy, wykraczające poza dwa jednostkowe przypadki z Görlitz i granicy czeskiej, sąd dopuścił możliwość wniesienia apelacji do Wyższego Sądu Administracyjnego w Budziszynie.