Rząd szykuje wyższy CIT dla gigantów energetycznych po wecie prezydenta

Rząd zaproponował podwyżkę stawki CIT dla największych firm energetycznych i paliwowych. Wynika to z opublikowanych w czwartek założeń do projektu ustawy o udzielaniu wsparcia na obniżenie cen energii dla przemysłu energochłonnego. Podstawowa stawka CIT dla firm o przychodach przekraczających 50 mln euro ma w 2027 r. wzrosnąć do 30 proc. z 19 proc. obecnie. W kolejnych latach stawka ma stopniowo maleć. W 2028 r. wyniesie 26 proc., a w 2029 r. – 23 proc.

W 2030 r., począwszy od czwartego roku podatkowego po wejściu w życie zmian, nastąpi powrót do podstawowej stawki CIT. Obecnie podstawowa stawka CIT dla dużych przedsiębiorstw wynosi 19 proc. i utrzymuje się na tym poziomie niezmiennie od 2004 r. Oprócz tego w zapowiedzianym w środę pakiecie zmian podatkowych znalazły się propozycje podniesienia stawki CIT do 22 proc. dla wszystkich firm o przychodach ponad 50 mln euro.

W związku z tym w 2030 r. stawka dla sektora energetyczno-paliwowego spadnie ostatecznie do tego poziomu. Nowe stawki obejmą podmioty zajmujące się wydobyciem gazu ziemnego lub ropy naftowej oraz obrotem paliwem gazowym czy gazem ziemnym z zagranicą. Dotkną także handlu ropą naftową, wytwarzania paliw ciekłych oraz obrotu nimi. Przepisy obejmą również dystrybucję energii elektrycznej przez największe podmioty mające ponad 100 tys. odbiorców oraz przesyłanie energii elektrycznej.

Rozwiązania te dotkną firm z przychodami powyżej 50 mln euro niezależnie od struktury organizacyjnej, w tym również podatkowych grup kapitałowych. Nowa stawka podatku CIT obejmie spółki paliwowe, gazowe oraz spółki odpowiadające za dystrybucję energii elektrycznej, takie jak Orlen czy spółki dystrybucyjne należące do czterech największych grup energetycznych.

Chodzi o PGE Dystrybucję, Tauron Dystrybucję, Enea Operator i Energa Operator, których zyski stanowią od lat największy udział w wynikach finansowych tych grup.

Kontekst polityczny i weto prezydenta

Nowy pomysł rządu pojawił się po tym, jak w lipcu prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków przedsiębiorstw paliwowych i energetycznych. Prezydent argumentował wówczas, że proponowane zmiany w prawie podatkowym działałyby wstecz. Zdaniem prezydenta podatek miał przede wszystkim dostarczyć pieniędzy do budżetu, skutkując kolejną falą podwyżek. Podczas kampanii wyborczej Nawrocki deklarował również, że nie podpisze żadnej ustawy wiążącej się z podwyższaniem podatków.

Rządowy projekt ma jednak inną konstrukcję niż zawetowana ustawa. Zamiast osobnego podatku od nadzwyczajnych zysków proponuje podwyższenie stawki CIT. Wcześniej rząd próbował nałożyć na koncerny paliwowe nowy podatek od nadmiarowych zysków. Prezydent Karol Nawrocki skierował jednak projekt ustawy do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej.

Minister finansów skomentował to stwierdzeniem, że zablokowane zostało kolejne 4 mld zł dla budżetu Polski na pakiet chroniący Polaków przed wysokimi cenami paliw. Warto zauważyć, że w listopadzie 2025 r. prezydent Nawrocki podpisał ustawę podwyższającą CIT dla sektora bankowego. Ta ustawa miała taką samą strukturę opartą na gwałtownym wzroście stawki na rok i jej późniejszym stopniowym spadku, jaką teraz zaproponowano dla koncernów paliwowych i energetycznych.

Cele finansowe i wsparcie dla przemysłu energochłonnego

Środki uzyskane z podwyżki CIT mają zostać przeznaczone m.in. na realizację instrumentu obniżenia cen energii dla przemysłu energochłonnego. Łączny budżet tego instrumentu wyniesie 4,8 mld zł. Na tę kwotę składa się 800 mln zł w 2027 r., po 1,6 mld zł w 2028 i 2029 r. oraz 800 mln zł w 2030 r. Zakładany budżet na wydatki związane z obsługą programu wyniesie 45 mln zł. Resort finansów i gospodarki uzasadnia te działania trudną sytuacją polskiego przemysłu energochłonnego.

Rywalizuje on na rynkach globalnych i mierzy się z kosztami energii w Europie nawet dwa do trzech razy wyższymi niż podmioty działające w krajach azjatyckich czy USA. Z danych Eurostatu za drugą połowę 2025 r. wynika, że najwyższe ceny energii dla największych przedsiębiorstw w Euro/MWh odnotowano w Polsce, Irlandii i na Węgrzech. W dokumentach rządowych podkreślono również bezpośredni wpływ na finanse publiczne.

Efektem projektowanej zmiany będzie poprawa wyniku sektora finansów publicznych oraz ograniczenie ryzyka przekroczenia w przyszłości przez państwowy dług publiczny określonych w ustawach poziomów. Dodatkowo w wykazie prac rządu odnotowano, że eskalacja działań w Zatoce Perskiej i blokada Cieśniny Ormuz doprowadziły do skokowego wzrostu cen ropy oraz nadzwyczajnego zwiększenia marż handlowych. To dodatkowo uzasadnia sięganie po nadzwyczajne zyski sektora energetyczno-paliwowego.

Zmiany w opłatach koncesyjnych

W wykazie prac legislacyjnych i programowych rządu opublikowano również założenia do projektu nowelizacji Prawa energetycznego przygotowanego przez Ministerstwo Energii. Opłaty koncesyjne i przedkoncesyjne nie były dotychczas waloryzowane, przez co ich realna wartość spadała z roku na rok.

Proponowane zmiany zakładają podwyższenie minimalnej opłaty przedkoncesyjnej oraz koncesyjnej z 1 tys. zł do 5 tys. zł. Dodatkowo opłaty te mają być corocznie waloryzowane średniorocznym wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych z poprzedniego roku kalendarzowego, określonym przez GUS.