ZUS kontroluje rzadziej, ale skuteczniej: 90 proc. sprawdzonych firm z błędami

Zakład Ubezpieczeń Społecznych znacząco zmodyfikował sposób weryfikacji płatników składek, prowadząc obecnie znacznie mniej kontroli niż jeszcze kilka lat temu. W 2017 roku przeprowadzono ponad 60,8 tys. kontroli ZUS, a odsetek nieprawidłowości wynosił 65 proc. Rok później takich działań było blisko 59 tys. Dla porównania, od stycznia do sierpnia 2026 roku ZUS wykonał 20 529 kontroli, co pokazuje trend odchodzenia od szeroko zakrojonych akcji na rzecz precyzyjnego typowania podmiotów.

Nowa strategia opiera się na zaawansowanej analizie danych, wykorzystaniu wewnętrznych systemów informatycznych oraz informacji z rejestrów publicznych. Inspektorzy koncentrują się na firmach, gdzie prawdopodobieństwo wystąpienia naruszeń jest najwyższe. Jak podkreślił główny inspektor kontroli ZUS Szymon Kasprowski, takie podejście pozwala ograniczać liczbę interwencji przy jednoczesnym zwiększaniu ich skuteczności.

Rekordowa wykrywalność i skutki finansowe

Skuteczność przyjętej metody potwierdzają dane za pierwsze osiem miesięcy 2026 roku, kiedy to nieprawidłowości stwierdzono w 18 495 przypadkach, co stanowi 90,1 proc. wszystkich przeprowadzonych kontroli. Jest to istotny wzrost w porównaniu z 2017 rokiem, kiedy odsetek wykrytych błędów wynosił 65 proc. Wzrosła również efektywność finansowa: średni wynik jednej kontroli przekracza obecnie 18 tys. zł, podczas gdy dziewięć lat temu wynosił około 6 tys. zł.

Łączny wynik finansowy kontroli w analizowanym okresie wyniósł 373,3 mln zł. Zdecydowana większość tej kwoty, bo 369,6 mln zł, wynikała z błędów przy naliczaniu składek na ubezpieczenia społeczne, natomiast 12,7 mln zł dotyczyło nieprawidłowości w rozliczaniu świadczeń.

Główne obszary ryzyka i typowe błędy

ZUS wskazuje, że najczęściej wykrywane uchybienia dotyczą zbiegu tytułów do ubezpieczeń, błędów w ustalaniu podstaw wymiaru składek oraz nieprawidłowego rozliczania osób pracujących dla własnego pracodawcy. Szczególną uwagę urzędników przyciągają branże o dużej rotacji kadr, sektor usług ochroniarskich, transport międzynarodowy oraz działalność pośrednictwa pracy.

Instytucja monitoruje również dynamicznie rozwijający się rynek pracy platformowej, gdzie stosowane są złożone modele zatrudnienia. Większość wykrywanych błędów ma charakter techniczny, obejmując m.in. pomyłki rachunkowe, spóźnione zgłoszenia czy nieprawidłową dokumentację. ZUS zaznacza, że przedsiębiorcy mogą zazwyczaj szybko naprawić te uchybienia poprzez złożenie dokumentów korygujących i uregulowanie zaległości.