Wielkie czyszczenie umów cywilnoprawnych. Państwowa Inspekcja Pracy podsumowała wyniki kontroli

Od 8 lipca do 13 sierpnia 2026 roku do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 690 skarg i wniosków dotyczących nieprawidłowego wyboru cywilnoprawnej formy zatrudnienia. Od 1 stycznia bieżącego roku liczba takich zgłoszeń sięga już 1794, podczas gdy w analogicznym okresie ubiegłego roku było ich zaledwie 619. Zdecydowana większość napływających skarg dotyczy nieprawidłowego zawarcia umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług.

Zgłoszenia nie ograniczają się do jednej branży i dotyczą zarówno sektora prywatnego, jak i publicznego, obejmując najmniejsze firmy oraz bardzo duże podmioty.

Skarżący pracują w usługach, handlu i na produkcji, a także w podmiotach leczniczych, ogólnopolskich sieciach gastronomicznych, w branży ochroniarskiej oraz jako osoby wykonujące pracę platformową.

– Znaczna część wpływających skarg dotyczy zakończonych jeszcze przed 8 lipca okresów pracy, a to uniemożliwia zastosowanie nowych narzędzi przekwalifikowania umów cywilnoprawnych – tłumaczy Główny Inspektor Pracy Janusz Krasoń.

Wiele z nich zawiera również istotne braki formalne, a możliwość ich dalszego procedowania będzie warunkowało usunięcie tych braków.

Bilans kontroli i reakcje pracodawców

Od 8 lipca inspektorzy pracy podjęli ponad 100 kontroli w zakresie przestrzegania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi, z czego 35 zostało już zakończonych. W ich wyniku wydano 121 pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w przypadkach zakwestionowania formy cywilnoprawnej. Na dzień przekazania tych informacji nie zaszły okoliczności uzasadniające wszczęcie postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji przez Okręgowego Inspektora Pracy.

Reforma przynosi jednak pozytywne efekty w postaci dobrowolnych zmian umów przez samych przedsiębiorców. W okresie od 8 lipca do 6 sierpnia w trakcie kontroli inspektorzy uzyskali informacje o 201 przypadkach zmiany funkcjonującej umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę jeszcze przed dokonaniem szczegółowych ustaleń i skierowaniem środków prawnych.

Zgodnie z nowymi przepisami PIP w pierwszej kolejności wydaje polecenie usunięcia naruszeń, a dopiero w razie braku reakcji może wnioskować o odgórną zmianę formy zatrudnienia.

Interpretacje indywidualne i ścieżka odwoławcza

Nowe przepisy przewidują, że od decyzji Okręgowego Inspektora Pracy przekształcającej umowę zarówno pracodawca, jak i pracownik mogą odwołać się do sądu pracy, co wstrzymuje jej wykonanie do momentu wydania orzeczenia. Na złożenie odwołania przysługuje 30 dni, a sąd ma rozpatrzyć sprawę w ciągu miesiąca, przy czym rygor natychmiastowej wykonalności może być nadany jedynie wobec osób objętych szczególną ochroną, takich jak kobiety w ciąży.

Pracodawcy mogą również występować do PIP o wydanie interpretacji indywidualnych dotyczących wyboru podstawy zatrudnienia. Od 8 lipca Główny Inspektor Pracy wydał siedem takich decyzji, uznając stanowisko wnioskodawców za prawidłowe w dwóch przypadkach, a w pięciu kwestionując je i wskazując na stosunek pracy.