Amerykańscy ekonomisci laureatami tegorocznego Nobla
Królewska Szwedzka Akademia Nauk ogłosiła w Sztokholmie, że laureatami nagrody w dziedzinie nauk ekonomicznych za 2026 rok zostali Robert E. Hall ze Stanford University oraz Michael Woodford z Columbia University. Naukowcy podzielą się nagrodą po połowie, a Woodford przyznał w rozmowie telefonicznej, że wyróżnienie to było dla niego zaskoczeniem.
Komitet docenił badaczy za wykazanie, w jaki sposób można na nowo skonstruować modele ekonomiczne w celu ożywienia polityki stabilizacyjnej. Zamiast opierać modele na statystycznych zależnościach między zmiennymi makroekonomicznymi, takimi jak inflacja, produkcja i konsumpcja, laureaci oparli je na podstawach mikroekonomicznych.
Sekretarz generalna Akademii, Ellen Moons, wskazała podczas ogłaszania werdyktu, że dzięki modelom autorstwa laureatów dobrze dobrane środki polityki fiskalnej i pieniężnej mogą skutecznie łagodzić wahania gospodarcze w górę i w dół.
John Hassler, przewodniczący Komitetu ds. Nagrody w Dziedzinie Nauk Ekonomicznych, podkreślił, że prace laureatów dostarczyły teoretycznych podstaw dla modeli, z których obecnie korzystają instytucje finansowe i rządy na całym świecie, czyniąc je lepiej przygotowanymi na kryzysy energetyczne czy zmiany w konsumpcji.
Przełom w teorii polityki stabilizacyjnej i polityce pieniężnej
Przez dekady rządy opierały się na keynesowskich receptach interwencji w gospodarkę poprzez zmiany podatków i wydatków. Timo Boppart z komitetu noblowskiego zauważył, że choć podejście to działało w przeszłości, to doświadczenia lat 70. i zjawisko stagflacji ukazały ograniczenia dotychczasowych uproszczonych modeli. Badania Halla i Woodforda doprowadziły do zmiany paradygmatu w teorii polityki stabilizacyjnej, uwzględniając realne mechanizmy podejmowania decyzji przez podmioty rynkowe.
Jak wyjaśniają polscy eksperci, dorobek obu laureatów wzajemnie się uzupełnia, łącząc zagadnienia konsumpcji i popytu z analizą podaży oraz realnych stóp procentowych. Michael Woodford w wydanej w 2003 roku książce „Interest and Prices” zbudował model neokeynesowski stanowiący fundament współczesnej polityki pieniężnej Fedu, EBC czy NBP, pokazując kluczową rolę komunikacji banków centralnych oraz oczekiwań inflacyjnych.
Zdaniem dra Jakuba Borowskiego z SGH, tegoroczny wybór noblistów odzwierciedla również wyzwania współczesnej gospodarki, w tym kryzysy energetyczne i walkę z inflacją, ucząc banki centralne ostrożniejszego reagowania na szoki podażowe zamiast mechanicznego podnoszenia stóp.
Historia i finansowanie wyróżnienia ekonomicznego
Oficjalna nazwa wyróżnienia to Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych. Jest ona tradycyjnie ogłaszana w poniedziałek po ogłoszeniu pozostałych nagród Nobla i stanowi jedyną dziedzinę nieuwzględnioną w testamencie Alfreda Nobla z 1893 roku, choć jest wręczana w tym samym terminie, czyli 10 grudnia.
Nagroda została ufundowana w 1968 roku przez Bank Szwecji z okazji 300-lecia istnienia instytucji, a po raz pierwszy wręczono ją w 1969 roku. Wartość nagrody w 2026 roku wynosi 12 milionów koron szwedzkich, co w przeliczeniu odpowiada ponad jednemu milionowi euro lub około 1,2 miliona dolarów.