Transkrypcje małżeństw jednopłciowych w Polsce: Bilans pierwszego tygodnia

Od 23 sierpnia 2026 roku, kiedy to weszło w życie rozporządzenie w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego podpisane przez wicepremiera i ministra cyfryzacji Krzysztofa Gawkowskiego, polskie urzędy zaczęły rejestrować zagraniczne akty małżeństw par jednopłciowych. Nowe przepisy wprowadziły trzy formy dokumentów, uwzględniające związki kobiet i mężczyzn, dwóch kobiet oraz dwóch mężczyzn, co zastąpiło dotychczasowe sztywne nazewnictwo rubryk „dane kobiety” i „dane mężczyzny”.

W ciągu pierwszego tygodnia dokonano transkrypcji 84 zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych. Z przekazanych danych wynika, że zarejestrowano 33 małżeństwa kobiet oraz 51 małżeństw mężczyzn.

Wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski ocenił wdrożenie nowych przepisów jako sukces administracyjny, podkreślając wagę równego traktowania obywateli.

Reakcje polityków PiS i spór o prawo

Nowe przepisy krytycznie skomentowali politycy opozycji.

Przemysław Czarnek ocenił działania resortu cyfryzacji jako sprzeczne z polskim porządkiem prawnym.

Rządowe ostrzeżenia dla samorządów

Polityk stanowczo zareagował na zapowiedzi niektórych samorządowców, którzy deklarowali odmowę przeprowadzania transkrypcji ze względu na własne przekonania lub interpretację prawa.

Minister zaznaczył, że w przypadku odmowy w jednym urzędzie, obywatele mają prawo złożyć wniosek w innym Urzędzie Stanu Cywilnego. Wsparcie dla rządu w monitorowaniu działań urzędów zadeklarowali również przedstawiciele administracji wojewódzkiej, wskazując na spodziewane różnice w podejściu samorządów do nowych regulacji.

Spór o interpretację prawa

Jednym z krytyków nowych przepisów jest burmistrz Zakopanego Łukasz Filipowicz, który zapowiedział, że urząd w jego mieście będzie odmawiał transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych. Filipowicz argumentuje, że nowe regulacje nie rozstrzygają fundamentalnego sporu prawnego o uznawanie takich związków w Polsce, a samorządy nie powinny być miejscem decydującym w sprawach światopoglądowych.

Burmistrz Zakopanego zaznaczył, że każdy wniosek złożony w zakopiańskim urzędzie zostanie przyjęty i rozpatrzony indywidualnie, a ewentualne odmowy będą podlegały standardowej ścieżce odwoławczej przed sądami. Filipowicz ocenił również działania rządu jako formę zastraszania samorządów, wskazując na potrzebę systemowego i jasnego uregulowania tej kwestii przez parlament i Trybunał Konstytucyjny.

Do grona samorządów zapowiadających odmowę transkrypcji dołączył także Jordanów, a świdniccy katolicy ostro skrytykowali nowe regulacje jako uchylanie drzwi złu.

Podstawa prawna zmian

Opracowanie nowych wzorów dokumentów stanowiło realizację wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który nakazał uznawanie małżeństw zawartych w innych krajach członkowskich UE. Zmiany wprowadzono w odpowiedzi na orzecznictwo TSUE i NSA.

Przeciwnicy zmian, w tym poseł Konfederacji Witold Tumanowicz, wskazują natomiast na sprzeczność transkrypcji z polską konstytucją oraz kodeksami cywilnym i rodzinnym, oceniając nowe przepisy jako niepożądane działanie ideologiczne.

Jak wyjaśnia Barbara Sipa, rzecznik prezydenta Kielc, tamtejszy Urząd Stanu Cywilnego jest w pełni dostosowany do nowych przepisów i wymaga złożenia zagranicznego aktu zawarcia związku wraz z weryfikacją formalną.

Implementacja w urzędach stanu cywilnego

Od 23 sierpnia 2026 roku w urzędach stanu cywilnego zaczęły obowiązywać zaktualizowane formularze, które pozwalają na dokonanie transkrypcji małżeństw zawartych za granicą przez osoby tej samej płci, choć transkrypcja nie oznacza automatycznego wprowadzenia małżeństw jednopłciowych do polskiego prawa rodzinnego. Zgodnie z interpretacją Ministerstwa Cyfryzacji, wniosek o transkrypcję może zostać złożony w każdej placówce, a każdy kierownik USC ma obowiązek go przyjąć przed podjęciem dalszych kroków prawnych.

Adwokat Mateusz Wąsik z kancelarii KMA podkreśla, że zniechęcanie interesantów do składania wniosków jest działaniem niezgodnym z prawem. Wszelkie decyzje odmowne muszą zawierać uzasadnienie, co otwiera obywatelom drogę do odwołania się w sądach administracyjnych.

Wokół nowych regulacji narasta także konflikt instytucjonalny, bowiem pod koniec lipca Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie uznające rozporządzenie za niekonstytucyjne, co rząd kwestionuje ze względu na skład TK. W badaniu CBOS dla PAP 45 proc. Polaków poparło transkrypcję, a 45 proc. było przeciwnego zdania.