Orędzie von der Leyen: Sojusze, bezpieczeństwo i klimatyczna luka

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen wygłosiła w Parlamencie Europejskim w Strasburgu doroczne orędzie o stanie Unii Europejskiej. Tegoroczne przemówienie niemieckiej polityk zostało utrzymane w wyjątkowo pesymistycznym tonie, a jej wystąpienie rozpoczęło się od nawiązania do „Opowieści o dwóch miastach” Charlesa Dickensa i stwierdzenia, że losy Wspólnoty są niepewne jak nigdy dotąd. W debacie wzięli udział unijni lideri, a gościem specjalnym był premier Kanady Mark Carney, którego wizyta otwiera drogę do przekształcenia Kanady w pierwszego członka stowarzyszonego z UE.

Kanadyjski premier przebywał w Strasburgu jako gość honorowy, a szefowa KE podkreślała, że relacje oparte są na wspólnych wartościach demokratycznych, a dotychczasowa umowa CETA doprowadziła do wzrostu handlu towarami o 75 procent w ciągu niespełna dekady.

W orędziu mocno wybrzmiały kwestie gospodarcze, relacje z Chinami oraz uniezależnianie się od zewnętrznych dostawców surowców. Europa przeznaczyła w ostatnim pięcioleciu o blisko 80 procent więcej funduszy na cele obronne, przy czym kluczowy wkład w ten trend wniosły państwa wschodniej flanki NATO, w tym Polska.

Przewodnicząca KE zwróciła uwagę na fakt, że deficyt handlowy UE z Chinami osiągnął punkt krytyczny, co w jej ocenie wymaga podjęcia dialogu w celu przywrócenia równowagi rynkowej.

Nowy protokół bezpieczeństwa i unijna obrona

Szefowa Komisji Europejskiej zapowiedziała prace nad nową europejską strategią bezpieczeństwa oraz utworzenie European Security Council, w której mają uczestniczyć nie tylko przywódcy krajów unijnych, ale także przedstawiciele Norwegii, Wielkiej Brytanii, Ukrainy i Kanady. Zapowiedziano również utworzenie mechanizmu reagowania kryzysowego (Emergency Security Protocol), wzorowanego na art. 4 NATO, który pozwoli na skoordynowanie szybkiej reakcji państw członkowskich w sytuacjach zagrożenia.

Szefowa unijnej administracji zgłosiła postulat powołania odrębnego forum reagowania na incydenty niemające charakteru klasycznej napaści zbrojnej, odwołując się do niedawnych sytuacji na terytorium Litwy, Danii, Polski oraz incydentu z bezzałogowcami w Lipsku. Władze unijne wskazują, że za próbowany zamach dronowy z wykorzystaniem ładunków o specyfikacji wojskowej na terenie Lipska odpowiada strona rosyjska.

Von der Leyen podkreśliła, że w obliczu chłodnej kruchości dzisiejszego świata tylko Europa może zapewnić swoim obywatelom prawdziwą suwerenność.

Szefowa KE wyraźnie pogroziła Władimirowi Putinowi palcem, wskazując na słabnący potencjał USA do obrony sojuszników, co może skłonić Rosję do testowania systemów obronnych krajów NATO. W tym kontekście von der Leyen zadeklarowała, że Europa będzie bronić każdego metra swojego terytorium. Współpraca z NATO ma pozostać fundamentem, a unijne inicjatywy mają w pełni uwzględniać współdziałanie obu organizacji poprzez nowy instrument na rzecz środków strategicznych.

Wojna w Ukrainie i sankcje wobec Rosji

Wystąpienie mocno akcentowało wsparcie dla Ukrainy w obliczu trwającej wojny oraz konieczność rozwijania własnych zdolności obronnych. Von der Leyen zadeklarowała dalsze wspieranie rządu w Kijowie w zakresie energetycznym, humanitarnym oraz militarnym. UE wynegocjowała już zakup amerykańskich rakiet obronnych, lecz unijni lideri chcą uniezależnić się od jednego dostawcy. Projekt Freyja ma na celu opracowanie tańszego systemu obrony przeciwrakietowej we współpracy z Ukrainą.

Unia zapowiedziała także przyspieszenie dostaw pocisków do systemów obrony powietrznej Patriot oraz wykorzystanie pozostałych środków z programu SAFE na wsparcie wspólnych projektów zbrojeniowych.

Odnosząc się do polityki sankcyjnej wobec Moskwy, przewodnicząca KE zaznaczyła, że Unia będzie dalej nasilać presję gospodarczą na Rosję.

W najbliższej przyszłości państwa członkowskie powinny kłaść nacisk przede wszystkim na uszczelnienie dotychczas obowiązujących pakietów obostrzeń.

Pakt migracyjny i ochrona granic

W kontekście kryzysu migracyjnego oraz trudnych wydarzeń w hiszpańskiej eksklawie w Ceucie, szefowa KE opowiedziała się za bezwzględnym wdrożeniem paktu migracyjnego. W jej ocenie dotychczasowe regulacje przynoszą efekty, ponieważ w 2026 roku odnotowano spadek nielegalnych przekroczeń granic UE o 35 procent.

Jednocześnie zapowiedziano stworzenie nowych europejskich ram reagowania kryzysowego na scenariusze masowych ruchów ludności. Rozwiązania te mają być uruchamiane jedynie po spełnieniu ściśle określonych kryteriów i pozwalać na ograniczone czasowo odstępstwa od standardowych procedur unijnych.

Klimatyczny sojusz ubezpieczeniowy i skutki upałów

Przewodnicząca KE podkreśliła, że tegoroczne lato było „chwilą prawdy” w kwestii zmian klimatycznych, a ekstremalne zjawiska pogodowe dotknęły niemal cały kontynent. Wskazała, że pożary strawiły ponad 660 tysięcy hektarów ziemi, utracono około 12 milionów ton upraw, a podczas fal upałów odnotowano ponad 35 tysięcy dodatkowych zgonów. Ostrzegła, że były to najgorętsze miesiące letnie w historii, a zarazem najchłodniejsze w porównaniu z tymi, które nadejdą.

W odpowiedzi na te zagrożenia Komisja Europejska zaproponuje w październiku ramy działań na rzecz odporności klimatycznej, obejmujące m.in. uprawy odporne na suszę, ochronę przeciwpowodziową oraz energooszczędne systemy chłodzenia w miastach. Ponadto zapowiedziano powołanie Sojuszu na rzecz Ubezpieczeń Klimatycznych w celu zamknięcia luki finansowej w ochronie przed klęskami żywiołowymi, co ma zaradzić problemowi, w ramach którego prywatne ubezpieczenia pokrywają zaledwie około 25 procent strat spowodowanych katastrofami, przez co budżety krajowe zbyt często stają się ubezpieczycielem ostatniej instancji.

Ochrona dzieci w internecie i nowe regulacje

Komisja Europejska przedstawi w najbliższym czasie propozycję przepisów Kids Act dotyczących ochrony dzieci w internecie. Nowe regulacje mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa najmłodszych użytkowników sieci oraz nałożenie jasnych wymogów na platformy społecznościowe.

Przewodnicząca unijnej instytucji przedstawiła zamiar ustanowienia trzynastego roku życia jako granicy dostępu do mediów społecznościowych, czemu towarzyszyć ma całkowity zakaz zakładania własnych profili dla młodszych osób, co spotkało się z przychylną reakcją unijnego gremium w niemieckim parlamencie oraz debatą o granicach kompetencji państwowych.

Nowe unijne przepisy przewidują, że najmłodsi użytkownicy nie otrzymają możliwości korzystania z tych portali, nastolatki z młodszej grupy zyskają wyłącznie ograniczony podgląd poprzez minikonta nadzorowane przez rodziców, a starsza młodzież będzie mogła liczyć na bezpieczniej skonfigurowane wersje usług.