Decyzja szwajcarskich służb o otwarciu dokumentów

Szwajcarska Federalna Służba Wywiadu poinformowała, że upubliczniła akta dotyczące nazistowskiego lekarza i zbrodniarza wojennego Josefa Mengele. Materiały można pobrać ze strony internetowej resortu obrony Szwajcarii. Wśród udostępnionych dokumentów znajdują się doniesienia prasowe oraz policyjne akta, przy czym niektóre fragmenty zostały zaczernione w celu ochrony źródeł i danych osobowych osób trzecich.

Do tej pory szwajcarski wywiad odrzucał wnioski historyków o wgląd do tych akt. Przełomem okazały się działania historyka z Berna Gerarda Wettsteina, którego wniosek został początkowo odrzucony przez NDB. Badacz odwołał się od tej decyzji do sądu, a ujawnienie dokumentów nastąpiło po skardze historyka Gérarda Wettsteina do sądu administracyjnego, co skłoniło wywiad w porozumieniu z Federalnym Archiwum do otwarcia materiałów.

Kulisy poszukiwań i powojenne ślady zbrodniarza

Analiza części akt przeprowadzona przez agencję dpa wykazała, że w dokumentach znajdują się sygnały kierowane do policji o rzekomym pobycie Mengelego w Szwajcarii lub planach wjazdu do tego kraju pod fałszywym nazwiskiem. W materiałach zapisano również wskazówki dotyczące domniemanego pobytu Mengelego w Irlandii, Argentynie i Chile.

Według dpa z jednego z dokumentów wynika, że w 1964 roku w Szwajcarii przebywał izraelski szpieg podający się za studenta, którego zadaniem było wytropienie śladów Mengelego.

Szczególne zainteresowanie historyków wzbudza rok 1961, kiedy austriacki wywiad ostrzegał Szwajcarów przed obecnością zbrodniarza pod przybranym nazwiskiem, a w tym samym roku mieszkanie w kantonie Zurych wynajęła jego żona Martha, podróżując w towarzystwie niezidentyfikowanego mężczyzny. Gérard Wettstein krytykuje jednak zakres zastosowanych utajnionych fragmentów, uznając obecną formę dokumentacji za przejaw cenzury, która utrudnia ostateczne rozstrzygnięcie, czy Mengele faktycznie przebywał w Szwajcarii w 1961 roku.

Od dłuższego czasu pojawiały się przypuszczenia, że Mengele po wojnie powrócił jednorazowo do Europy i przebywał w Szwajcarii. Po II wojnie światowej uciekł on z Europy do Ameryki Południowej i przez dziesięciolecia ukrywał się m.in. w Argentynie, Paragwaju oraz Brazylii, gdzie zmarł w 1979 roku i nigdy nie stanął przed sądem.

Zbrodnie w Auschwitz i przebieg pseudomedycznych eksperymentów

Josef Mengele był lekarzem SS w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz. Uczestniczył w selekcjach więźniów przywożonych do obozu, decydując o skierowaniu ich do pracy przymusowej albo na śmierć w komorze gazowej.

Regularnie uczestniczył w przyjmowaniu transportów więźniów na rampie w Brzezince, gdzie ruchem dłoni lub szpicruty decydował o życiu i śmierci dziesiątek tysięcy dzieci, osób starszych, kobiet w ciąży oraz chorych.

Mengele prowadził okrutne, pseudonaukowe eksperymenty medyczne na więźniach, m.in. na bliźniętach i osobach z karłowatością.

Poddawał bliźnięta bolesnym operacjom bez znieczulenia, i niebezpiecznym transfuzjom krwi między rodzeństwem.

Próbował także zmieniać kolor tęczówki oka poprzez wstrzykiwanie chemikaliów bezpośrednio do oczu, co powodowało ślepotę, infekcje oraz potworny ból, a także zszywał ciała dzieci w celu stworzenia sztucznych zroślaków, co prowadziło do gangreny i powolnej śmierci.