Spowiedź w Polsce się zmienia. Ks. Grzegorz Strzelczyk o liczbie penitentów i nowych grzechach

Z perspektywy blisko 30 lat posługi konfesjonału ks. Grzegorz Strzelczyk dostrzega wyraźny spadek liczby wiernych przystępujących do sakramentu pokuty. Zjawisko to wiąże się ze zmniejszeniem liczby wiernych w kościołach, na co wpływ miały m.in. okres pandemii oraz procesy sekularyzacyjne i spadek zaufania do Kościoła jako instytucji. Duchowny wskazuje jednak na jakościową zmianę, ponieważ dawne mechaniczne spowiedzi traktowane jako wyuczony rytuał ustępują miejsca głębszej refleksji nad własną odpowiedzialnością.

Coraz więcej penitentów przychodzi do konfesjonału dobrze przygotowanych i pragnie czegoś więcej niż tylko formalnego rozgrzeszenia. Oczekują oni, że spowiednik będzie im towarzyszył w procesie nawrócenia i pracy nad relacją z Bogiem. Taka forma stałego spowiednictwa cieszy się dużym zainteresowaniem, choć dla samych kapłanów jest bardzo wymagająca ze względu na ograniczenia czasowe.

Nowe grzechy technologiczne i zapomniane dawne przewinienia

Najbardziej widoczną nowością w konfesjonale są grzechy związane z korzystaniem z internetu oraz nowoczesnych technologii. Trzydzieści lat temu nikt nie spowiadał się z nadużywania mediów społecznościowych czy tracenia czasu na TikToku, podczas gdy dzisiaj są to powszechne tematy rozmów. Wzrosła również wrażliwość na dobro wspólne, przez co ludzie częściej spowiadają się z wynoszenia przedmiotów z zakładu pracy. Zmieniła się także lista grzechów, które dawniej pojawiały się znacznie częściej.

Kiedyś dekalog traktowano bardziej zero-jedynkowo, obawiając się grzechu opuszczenia mszy świętej z powodu choroby, o czym dziś mało kto wspomina. Znacznie rzadziej słyszy się również o dawaniu łapówek, co zdaniem duchownego może wynikać ze spadku poziomu korupcji w społeczeństwie. W archidiecezji katowickiej od 2016 roku obowiązuje prawo zakazujące wymagania od penitentów podpisów potwierdzających odbycie spowiedzi przed ślubem czy chrztem.

Praktyka ta była problematyczna, ponieważ mogła sugerować przymus lub symulowanie sakramentu, a także stwarzała ryzyko pośredniego naruszenia tajemnicy spowiedzi w przypadku braku udzielenia rozgrzeszenia.

Granice między poczuciem winy, psychologią a konfesjonale

W konfesjonale wierni często dzielą się swoimi emocjami, co skłania spowiedników do rozróżniania między rzeczywistą winą wynikającą ze świadomego czynu a subiektywnym poczuciem winy. Duchowny podkreśla, że emocje nie podlegają ocenie moralnej i nie można zgrzeszyć samymi emocjami, mogą one jednak wskazywać obszary wymagające uważniejszego przyjrzenia się. Penitenci czasami mylą pracę nad sferą duchową z psychoterapią i stabilnością emocjonalną, choć obie te dziedziny mogą się wzajemnie przenikać i wspierać.

W sytuacjach, gdy pojawiają się sygnały wskazujące na zaburzenia takie jak nerwica natręctw manifestująca się w przesadnej skrupulatności, księża mogą delikatnie sugerować wizytę u specjalisty, sami jednak nie stawiają żadnych diagnoz.

Ewolucja obrazu Boga w doświadczeniu penitentów

Zmiany w sposobie przeżywania spowiedzi wiążą się również z głębszą transformacją w sposobie mówienia o Bogu w Kościele. Wierni przestają traktować konfesjonał jako miejsce spełniania rutynowego obowiązku religijnego. Przychodzą po to, aby doświadczyć przebaczenia i spotkać miłosiernego Boga objawionego w Chrystusie.