Spadkobiercy ofiar Holokaustu pozywają muzea w Pasadenie i w Oświęcimiu

Spadkobiercy ofiar Holokaustu oraz ich przedstawiciele złożyli w Kalifornii dwa pozwy dotyczące dzieł sztuki, które zostały zrabowane przez nazistowskie Niemcy. Jak przekazała stacja CBS News, są to pierwsze sprawy wniesione po wejściu w życie przepisów Kalifornii oraz Kongresu USA, które wzmacniają możliwość dochodzenia roszczeń za dzieła odebrane żydowskim rodzinom w czasie II wojny światowej.

Szacuje się, że w latach 1933–1945 nazistowski reżim przejął w Europie ponad 600 tysięcy obiektów należących do żydowskich kolekcjonerów i muzeów. Wiele z tych dzieł pozostaje obecnie w zbiorach prestiżowych instytucji na całym świecie.

Spór o dzieła Cranacha i prace z Auschwitz

Pierwszy pozew, złożony w Los Angeles przez Jewish Federation of Greater Los Angeles oraz jej przewodniczącego Daniela Gryczmana, dotyczy zwrotu dwóch obrazów Lucasa Cranacha Starszego „Adam i Ewa” z 1530 roku. Dzieła te, pochodzące z kolekcji holendersko-żydowskiego marszanda Jacquesa Goudstikkera, zostały zrabowane przez Hermanna Göringa i po wojnie wielokrotnie zmieniały właścicieli. Prawa do roszczeń przekazała federacji jedyna spadkobierczyni kolekcjonera, Marei von Saher, a większość zysków z ewentualnego odzyskania prac ma zostać przeznaczona na pomoc ocalałym z Holokaustu w Los Angeles.

Drugi pozew został wniesiony przez córki zmarłej Dinah Gottliebovej Babbitt, która była ocalałą z Holokaustu i więźniarką Auschwitz. Spadkobierczynie żądają zwrotu akwarelowych portretów współwięźniów, które artystka została zmuszona wykonać na polecenie Josefa Mengele.

Stanowisko instytucji

Przedstawiciele Norton Simon Museum w Pasadenie oraz Muzeum Auschwitz utrzymują, że posiadają legalny tytuł własności do spornych obiektów i zamierzają nadal udostępniać je zwiedzającym. Rzecznik Muzeum Auschwitz, Paweł Sawicki, podkreślił w rozmowie z CBS News, że portrety powinny pozostać w miejscu pamięci jako dokument zbrodniczych eksperymentów Mengelego.

Sawicki wskazał, że portrety wykonane przez Gottliebovą Babbitt nie powinny być klasyfikowane jako „sztuka zrabowana”, gdyż artystka tworzyła je jako więźniarka i nie była ich właścicielką. Podkreślił on, że dzieła te stanowią nieliczne zachowane świadectwa działalności lekarza SS, a ich utrata oznaczałaby nieodwracalną stratę dla pamięci o ofiarach obozu.