Przyjęcie ustawy w Senacie

Senat przyjął ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych ze zbycia paliw ciekłych, nie wprowadzając do niej żadnych poprawek. Za przyjęciem aktu głosowało 59 senatorów, natomiast 31 było przeciw. Podczas prac nad projektem w senackich komisjach odrzucono propozycje senatora Krzysztofa Bieńkowskiego z Prawa i Sprawiedliwości, które zakładały m.in. wprowadzenie ustawy w życie 1 listopada oraz sztywne zapisanie celu przeznaczenia wpływów z podatku na obniżkę cen paliw.

Kontekst i spór o konstytucyjność

Jest to drugie podejście koalicji rządowej do wprowadzenia tzw. windfall tax na koncerny paliwowe. Poprzedni projekt został w lipcu skierowany przez prezydenta Karola Nawrockiego do Trybunału Konstytucyjnego w ramach kontroli prewencyjnej, ze względu na zarzuty dotyczące łamania zasady niedziałania prawa wstecz. Przedstawiciele Kancelarii Prezydenta RP, w tym szef KPRP Zbigniew Bogucki, podtrzymują swoje stanowisko, argumentując, że opodatkowanie zysków osiągniętych przed wprowadzeniem przepisów jest niekonstytucyjne i może skłonić firmy do przerzucenia kosztów daniny na klientów.

Ministerstwo Finansów odpiera te zarzuty, wskazując, że konstytucyjna zasada niedziałania prawa wstecz nie jest nadrzędna nad innymi wartościami w sytuacji, gdy problem był znany wcześniej i wymagał interwencji. Resort podkreśla, że regulacja ta stanowi niezbędne zaplecze finansowe dla programów osłonowych mających przeciwdziałać wysokim cenom paliw.

Założenia projektu i program CPN

Ustawa zakłada opodatkowanie producentów oraz przedsiębiorców dokonujących importu i wewnątrzwspólnotowego nabycia paliw ciekłych w okresie od 1 marca 2026 r. do 31 marca 2027 r. Stawka podatku dla producentów wyniesie 60 proc. podstawy opodatkowania, natomiast dla sprzedawców niebędących producentami – 50 proc. Podstawą opodatkowania będzie nadwyżka zysków ponad historyczną średnią marżę z 2025 roku, powiększoną o 20 proc.

Premier Donald Tusk zapowiedział, że po podpisaniu ustawy rząd uruchomi kolejną odsłonę programu „Ceny Paliwa Niżej” (CPN). Wcześniejsze edycje programu, realizowane w reakcji na wzrosty cen ropy wywołane konfliktem na Bliskim Wschodzie, obejmowały m.in. obniżki VAT i akcyzy oraz mechanizmy kontroli cen. Rząd szacuje wpływy z nowego podatku na około 4 mld zł w latach 2026-2027, co ma pokryć koszty działań osłonowych.

Prezes Orlenu wskazał, że w jego ocenie ograniczenie marż bez mechanizmów podatkowych mogłoby doprowadzić do niedoborów paliw na rynku, wywołanych spekulacją. Z kolei prezydent Karol Nawrocki zaproponował własny projekt, który zakłada m.in. zwolnienie paliw z podatku od sprzedaży detalicznej, możliwość elastycznego obniżania akcyzy oraz ustawowe limity marż rafineryjnych i hurtowych.