Polska może zablokować budżet UE przez ETS. W tle spór o weto

Komisja Europejska forsuje mechanizm zasilania wspólnej kasy Unii Europejskiej na lata 2028–2034, który zakłada przekierowanie jednej trzeciej wpływów ze sprzedaży uprawnień do emisji dwutlenku węgla, dotychczas pozostających w gestii poszczególnych państw. Nowe źródło finansowania miałoby przynosić budżetowi UE średnio 9,6 mld euro rocznie. Komisja Europejska proponuje, aby 30 proc. dochodów z ETS zasilało budżet UE, a dla Polski przekazanie 30 proc. wpływów z ETS oznacza utratę około 1,14 mld euro rocznie.

Warszawa stanowczo odrzuca te propozycje i ostrzega przed zablokowaniem całego unijnego budżetu, jeśli jej sprzeciw nie zostanie uwzględniony. Irlandzka prezydencja zaproponowała wcześniej kompromis w postaci stopniowego wprowadzania nowej stawki dla państw korzystających z Funduszu Modernizacyjnego, jednak strona polska uznała to ustępstwo za niewystarczające.

Jesteśmy na nie. Kropka – przekazał RMF FM jeden z wysokich rangą polskich dyplomatów. W rozmowie z rozgłośnią inny przedstawiciel polskiego rządu ostrzegł, że brukselscy urzędnicy mogą być zaskoczeni, gdy Polska zablokuje budżet w odpowiedzi na brak zrozumienia dla jej sprzeciwu.

Gospodarcze i polityczne koszty systemu ETS

Sprzeciw Polski wynika przede wszystkim z wysokich kosztów transformacji energetycznej oraz faktu, że krajowa energetyka wciąż w dużym stopniu opiera się na węglu. Rząd wskazuje, że system ETS podnosi ceny energii, a koszty pośrednio związane z ETS stanowią około 16 proc. końcowej ceny prądu gospodarstwa domowego. Wiceminister spraw zagranicznych Ignacy Niemczycki podkreślał w rozmowie z RMF FM obawy, że państwa mniej zamożne poniosą relatywnie większy ciężar finansowy.

Komisarz ds. budżetu Piotr Serafin przekonuje w Parlamencie Europejskim, że przyszły budżet wymaga finansowania i wskazuje na konieczność wyboru pomiędzy zwiększeniem składek narodowych a środkami własnymi. Spór o te regulacje będzie jednym z głównych tematów unijnego szczytu w Brukseli pod koniec tygodnia, choć ostateczne decyzje na tym spotkaniu jeszcze nie zapadną.

Krajowa procedura ratyfikacyjna i ryzyko weta

Ustanowienie nowych zasobów własnych Unii Europejskiej wymaga jednomyślnej zgody wszystkich państw członkowskich, co daje Polsce instrument blokady. Ostateczne przyjęcie unijnych przepisów wiąże się w kraju z koniecznością przeprowadzenia dużej ratyfikacji, obejmującej zgodę Sejmu i Senatu oraz podpis prezydenta.

Prezydent Karol Nawrocki krytykuje system ETS i postuluje odejście od niego, wskazując, że odpowiada on za wysokie rachunki za prąd oraz wycofywanie się przemysłu z Europy. Taka postawa głowy państwa sprawia, że poparcie dla unijnych planów finansowych byłoby niezwykle trudne do obrony w krajowej debata politycznej.

W kwestii innych dochodów UE Polska wykazuje większą elastyczność; popiera wprowadzenie mechanizmu pobierającego opłatę graniczną zależną od śladu węglowego i zgadza się na partycypację dużych przedsiębiorstw. Sprzeciwia się natomiast włączaniu do unijnego budżetu środków z elektroodpadów oraz części akcyzy tytoniowej.