Uhonorowanie instytucji działającej w obliczu presji
Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) został ogłoszony laureatem tegorocznej Nagrody im. Sacharowa, przyznawanej przez Parlament Europejski za wybitne zasługi w dziedzinie ochrony praw człowieka i wolności słowa. O wyborze laureata zdecydowało ciało zarządzające PE, zrzeszające przewodniczącą parlamentu oraz liderów wszystkich frakcji politycznych. Uroczysta ceremonia wręczenia wyróżnienia, którego wartość wynosi 50 000 euro, odbędzie się 16 grudnia 2026 roku w Strasburgu.
Unia Europejska opiera się na poszanowaniu multilateralizmu oraz instytucji międzynarodowych, a niniejsza nagroda stanowi wyraz uznania dla istotnej pracy sądów na rzecz przestrzegania prawa międzynarodowego i wymiaru sprawiedliwości
Prezes Trybunału Tomoko Akane w oświadczeniu podziękowała za wyróżnienie, podkreślając znaczenie nagrody w trudnym czasie dla instytucji. Zaznaczyła, że pracownicy Trybunału zmagają się obecnie z bezprecedensowymi wyzwaniami, w tym z sankcjami ze strony USA, które mają na celu utrudnienie realizacji sądowego mandatu instytucji.
Kontekst polityczny i sankcje amerykańskie
Kandydaturę MTK do nagrody zgłosili socjaldemokraci, drugie co do wielkości ugrupowanie w europarlamencie. Decyzja ta była manifestacją poparcia dla Trybunału w obliczu działań administracji Donalda Trumpa. Stany Zjednoczone nałożyły na Międzynarodowy Trybunał Karny nowe sankcje, argumentując, że instytucja uległa upolitycznieniu i niesprawiedliwie ściga obywateli amerykańskich oraz izraelskich za domniemane zbrodnie wojenne.
Amerykańskie restrykcje, obejmujące zamrożenie aktywów i ograniczenia wjazdowe, dotknęły już prezes Tomoko Akane, a także innych sędziów i prokuratorów. Rząd USA argumentuje, że Trybunał nie posiada jurysdykcji wobec obywateli amerykańskich, podczas gdy strona europejska aktywnie poszukuje sposobów na ochronę działalności instytucji, rozważając m.in. użycie unijnego rozporządzenia blokującego.
Europoseł KO Michał Wawrykiewicz wskazał, że sankcje te są atakiem na niezależność sądownictwa i przypomniał, że Trybunał spotkał się wcześniej z podobną presją ze strony Rosji, po wydaniu nakazu aresztowania Władimira Putina.
Pozostali kandydaci do wyróżnienia
Oprócz MTK, w ścisłym finale znaleźli się tanzański opozycjonista i prawnik Tundu Lissu, zgłoszony przez Europejską Partię Ludową, oraz siostry Taraneh i Romina Rahimi z Iranu, nominowane przez frakcję Patriotów dla Europy. Przewodnicząca Roberta Metsola podkreśliła w Strasburgu, że nagroda dla Trybunału jest również okazją do zwrócenia uwagi na trudną sytuację osób prześladowanych przez reżimy w Tanzanii i Iranie.
Tundu Lissu, który obecnie przebywa w więzieniu, działał na rzecz wolnych i uczciwych wyborów w Tanzanii. Przed Taraneh i Rominą powinno rozpościerać się całe życie, a tymczasem jednej z nich grozi kara śmierci, a drugiej - dziesięciolecia więzienia za udział w protestach
W ubiegłym roku laureatami Nagrody im. Sacharowa zostali Andrzej Poczobut oraz Mzia Amaglobeli.