Nowe zasady żywienia w szkołach i przedszkolach od 1 września 2026 roku: Ryby, strączki i mniej cukru

Regulacje te dotyczą przedszkoli, szkół oraz pozostałych jednostek systemu oświaty, które prowadzą żywienie dzieci lub sprzedają żywność na swoim terenie. Ministerstwo Zdrowia przypomina, że to właśnie w placówkach oświatowych kształtują się nawyki żywieniowe na całe życie, dlatego celem zmian jest wspieranie zdrowia, prawidłowego rozwoju najmłodszych oraz ograniczenie nadwagi i otyłości. Zmiany nie oznaczają całkowitej likwidacji sklepików szkolnych ani stołówek, a nowe zasady nie obejmują posiłków i przekąsek przynoszonych przez dzieci z domu, o których decydują wyłącznie rodzice.

Resort wskazuje na niepokojącą skalę problemu i podaje, że nieprawidłową masę ciała ma obecnie 27 proc. siedmiolatków i niemal 35 proc. dziewięciolatków. Ponadto aż 80 proc. dzieci spożywa zbyt mało warzyw i owoców, co stało się jednym z bezpośrednich powodów wprowadzenia nowych przepisów dostosowanych do aktualnych norm Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB.

W codziennych jadłospisach obok dań mięsnych obowiązkowo pojawią się ryby oraz potrawy z nasion roślin strączkowych. Przepisy przewidują również darmowy dostęp do pełnowartościowej alternatywy roślinnej dla dzieci niejedzących mięsa oraz zwiększenie udziału produktów pełnoziarnistych. W każdym 10-dniowym cyklu jadłospis musi być precyzyjnie dostosowany do norm wiekowych, a średnia wartość odżywcza musi odpowiadać zapotrzebowaniu grupy. Nowe przepisy promują zasady tak zwanej diety planetarnej, czyli modelu żywienia opartego na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych i strączkach, co ma służyć zarówno zdrowiu człowieka, jak i bardziej odpowiedzialnemu korzystaniu z zasobów środowiska.

Zasady precyzyjnie regulują kwestię przygotowania posiłków i zakazują stosowania substancji słodzących oraz słodzików. Stołówki szkolne nie będą mogły wydawać kompotów ani herbat dosładzanych zamiennikami cukru, a potrawy smażone będą mogły pojawiać się w menu maksymalnie dwa razy w tygodniu. Zupy co najmniej dwukrotnie gotowane będą na wywarach warzywnych, a woda ma stanowić podstawowy napój dla uczniów. Kluczową modyfikacją technologiczną jest rezygnacja ze stosowania gotowych mieszanek przypraw zawierających wzmacniacze smaku.

Równolegle z rewolucją na stołówkach ograniczeniom ulega oferta handlowa szkolnych sklepików oraz automatów vendingowych, z których znikają napoje gazowane, energetyzujące oraz słodzone soki z dodatkiem syropu glukozowo-fruktozowego. Nowe ramy prawne uniemożliwiają również sprzedaż popularnych przekąsek słonych, takich jak chipsy, paluszki czy krakersy, o ile zawierają one nadmierne ilości sodu. Jedynym dopuszczalnym słodkim produktem w sklepikach szkolnych pozostanie gorzka czekolada o zawartości minimum 70 proc. suchej masy kakaowej. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej ma pomóc placówkom wdrożyć nowe wymagania, udostępniając im bezpłatne jadłospisy i przepisy.

Mimo pełnej mobilizacji, w tarnowskich placówkach dyrektorzy obawiają się, że zmiany nie przyniosą zamierzonego rezultatu, gdyż dzieci przyzwyczajone są do żywności wysoko przetworzonej. Dyrektorzy szkół wyrażają obawy, że uczniowie rezygnujący ze stołówek będą wybierać fast foody poza terenem szkoły. Dyrektorzy szkół zostali zobowiązani do przeprowadzenia kontroli umów najmu powierzchni pod sklepiki oraz automaty, a brak reakcji i tolerowanie zakazanych artykułów będzie traktowane jako naruszenie obowiązków dyscyplinarnych.

Państwowa Inspekcja Sanitarna odpowiada za nadzorowanie żywienia w placówkach oświatowych i prowadzi działania edukacyjne, przypominając o programie „Trzymaj Formę!”. Inspektorzy mają prawo do niezapowiedzianych wizyt, pobierania próbek do badań laboratoryjnych oraz weryfikacji etykiet produktów. Kontrole inspekcji przeprowadzone w 2025 roku objęły 14 426 obiektów żywności i żywienia w jednostkach systemu oświaty, potwierdzając, że w zdecydowanej większości placówek dotychczasowe wymagania były realizowane prawidłowo.