Nowe zasady żywienia w szkołach od 1 września. Zmiany w sklepikach i stołówkach

Od 1 września 2026 roku w szkołach, przedszkolach i innych placówkach oświatowych zaczną obowiązywać nowe standardy żywienia dzieci i młodzieży. Zasady te określono w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 roku, które opiera się na ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz zastępuje regulacje z 2016 roku. Znowelizowane rozporządzenie w sprawie standardów żywienia zbiorowego ma charakter powszechnie obowiązujący i musi być przestrzegane we wszystkich typach placówek oświatowych, zarówno publicznych, jak i niepublicznych, w tym w szkołach ponadpodstawowych.

Regulacje te dotyczą przedszkoli, szkół oraz pozostałych jednostek systemu oświaty, które prowadzą żywienie dzieci lub sprzedają żywność na swoim terenie. Ministerstwo Zdrowia przypomina, że to właśnie w placówkach oświatowych kształtują się nawyki żywieniowe na całe życie, dlatego celem zmian jest wspieranie zdrowia, prawidłowego rozwoju najmłodszych oraz ograniczenie nadwagi i otyłości.

Resort wskazuje na niepokojącą skalę problemu i podaje, że nieprawidłową masę ciała ma obecnie 27 proc. siedmiolatków i niemal 35 proc. dziewięciolatków. Ponadto aż 80 proc. dzieci spożywa zbyt mało warzyw i owoców, co stało się jednym z bezpośrednich powodów wprowadzenia nowych przepisów dostosowanych do aktualnych norm Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB.

Mniej cukru, soli i tłuszczu oraz obowiązkowe ryby i strączki

W codziennych jadłospisach obok dań mięsnych obowiązkowo pojawią się ryby oraz potrawy z nasion roślin strączkowych. Przepisy przewidują również darmowy dostęp do pełnowartościowej alternatywy roślinnej dla dzieci niejedzących mięsa oraz zwiększenie udziału produktów pełnoziarnistych.

Zasady precyzyjnie regulują kwestię przygotowania posiłków i zakazują stosowania substancji słodzących oraz słodzików. Stołówki szkolne nie będą mogły wydawać kompotów ani herbat dosładzanych zamiennikami cukru, a potrawy smażone będą mogły pojawiać się w menu maksymalnie dwa razy w tygodniu. Zupy co najmniej dwukrotnie gotowane będą na wywarach warzywnych, a woda ma stanowić podstawowy napój dla uczniów.

Kluczową modyfikacją technologiczną jest rezygnacja ze stosowania gotowych mieszanek przypraw zawierających wzmacniacze smaku. Równolegle z rewolucją na stołówkach ograniczeniom ulega oferta handlowa szkolnych sklepików oraz automatów vendingowych, z których znikają napoje gazowane, energetyzujące oraz słodzone soki z dodatkiem syropu glukozowo-fruktozowego.

Nowe ramy prawne uniemożliwiają również sprzedaż popularnych przekąsek słonych, takich jak chipsy, paluszki czy krakersy, o ile zawierają one nadmierne ilości sodu. Jedynym dopuszczalnym słodkim produktem w sklepikach szkolnych pozostanie gorzka czekolada o zawartości minimum 70 proc. suchej masy kakaowej. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej ma pomóc placówkom wdrożyć nowe wymagania, udostępniając im bezpłatne jadłospisy i przepisy.

Dieta planetarna, kontrola i nadzór nad żywieniem

Nowe przepisy promują zasady tak zwanej diety planetarnej, czyli modelu żywienia opartego na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych i strączkach. Ma to służyć zarówno zdrowiu człowieka, jak i bardziej odpowiedzialnemu korzystaniu z zasobów środowiska, a placówki są zachęcane do korzystania z lokalnych lub ekologicznych produktów.

Zmiany nie oznaczają całkowitej likwidacji sklepików szkolnych ani stołówek, a nowe zasady nie obejmują posiłków i przekąsek przynoszonych przez dzieci z domu, o których decydują wyłącznie rodzice. Dyrektorzy szkół zostali zobowiązani do przeprowadzenia kontroli umów najmu powierzchni pod sklepiki oraz automaty, a brak reakcji i tolerowanie zakazanych artykułów będzie traktowane jako naruszenie obowiązków dyscyplinarnych.

Państwowa Inspekcja Sanitarna odpowiada za nadzorowanie żywienia w placówkach oświatowych i prowadzi działania edukacyjne, przypominając o programie „Trzymaj Formę!”. Inspektorzy mają prawo do niezapowiedzianych wizyt, pobierania próbek do badań laboratoryjnych oraz weryfikacji etykiet produktów.

Kontrole inspekcji przeprowadzone w 2025 roku objęły 14 426 obiektów żywności i żywienia w jednostkach systemu oświaty. Potwierdziły one, że w zdecydowanej większości placówek dotychczasowe wymagania dotyczące żywienia najmłodszych były realizowane prawidłowo.