Decyzja Norweskiego Komitetu Noblowskiego
Pokojową Nagrodę Nobla otrzymała 85-letnia Navanethem „Navi” Pillay, co ogłosił w piątek w Oslo przewodniczący Norweskiego Komitetu Noblowskiego, Joergen Watne Frydnes. W oficjalnym uzasadnieniu wskazano na niezłomność, fachowość oraz moralny kompas prawniczki, które uczyniły ją jedną z najbardziej cenionych postaci międzynarodowej jurysprudencji. Komitet podkreślił, że przyznanie wyróżnienia ma przypominać światu o konieczności przestrzegania praworządności, która stanowi fundament pokojowego współistnienia i pozwala rozwiązywać konflikty bez uciekania się do siły.
Przewodniczący komitetu zaznaczył, że praca laureatki zyskuje szczególne znaczenie w obliczu rosnącej presji, pod jaką znajdują się międzynarodowe instytucje prawnicze oraz sędziowie. Wskazał, że Pillay konsekwentnie przeciwstawiała się nierównościom w traktowaniu sprawców i ofiar w prawie międzynarodowym. Sędziów działających na tym polu określił mianem strażników chroniących porządek przed chaosem.
To wspaniała wiadomość – potrzebujemy więcej poświęcenia i zaangażowania w sprawę praw człowieka
Ścieżka zawodowa i osiągnięcia laureatki
Navi Pillay, urodzona w południowoafrykańskim Durbanie w rodzinie pochodzenia indyjskiego, w swojej karierze łączyła praktykę prawniczą z funkcjami w najważniejszych światowych instytucjach. W czasach apartheidu angażowała się w obronę praw człowieka, reprezentując m.in. Nelsona Mandelę. Później pełniła funkcję sędzi w Międzynarodowym Trybunale Karnym dla Rwandy, Międzynarodowym Trybunale Karnym oraz była Wysoką Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka.
Kluczowym momentem w jej karierze było orzecznictwo w trybunale dla Rwandy, gdzie Pillay odegrała istotną rolę w uznaniu gwałtów i przemocy seksualnej za zbrodnie ludobójstwa. Przyczyniła się również do wypracowania standardów ścigania osób odpowiedzialnych za podżeganie do ludobójstwa za pomocą propagandy. Obecnie zasiada w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości, gdzie nadzoruje postępowanie dotyczące oskarżeń o ludobójstwo przeciwko Mjanmie.
Ostatnio Pillay przewodziła komisji śledczej ONZ badającej sytuację na okupowanych terytoriach palestyńskich. W ubiegłym roku komisja stwierdziła, że Izrael dopuścił się ludobójstwa w Strefie Gazy, co wywołało stanowczy sprzeciw strony izraelskiej, która odrzuciła raport jako stronniczy. Sama laureatka podkreślała w rozmowach, że jej działania opierają się na obiektywnej interpretacji faktów i prawa.
Reakcje na ogłoszenie werdyktu
O momencie ogłoszenia decyzji Pillay dowiedziała się podczas spotkania prawników w Norymberdze. Jak podał Norweski Komitet Noblowski, organizatorzy nie zdołali nawiązać kontaktu z laureatką przed oficjalnym komunikatem, a wiadomość o nagrodzie początkowo przyjęła z niedowierzaniem. Do tegorocznej edycji Pokojowej Nagrody Nobla zgłoszono łącznie 287 kandydatów, w tym 208 osób oraz 79 organizacji.
Decyzję z zadowoleniem przyjęły osobistości ze świata prawa i polityki, w tym prezydent RPA Cyril Ramaphosa oraz prawniczka Yasmin Sooka. Doceniono jej wkład w umacnianie ludzkiej godności i sprawiedliwości międzynarodowej. Z gratulacjami wystąpiła również szefowa Amnesty International, Agnes Callamard, podkreślając, że uhonorowanie Pillay jest szczególnie istotne w czasach, gdy ład międzynarodowy jest zagrożony.