Islandia decyduje się w referendum ws. unijnych negocjacji

Mieszkańcy Islandii głosują w sobotnim referendum nad wznowieniem przerwanych negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską. Choć kraj od 1994 roku należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, dotychczasowe relacje ze Wspólnotą wykluczały rybołówstwo, rolnictwo, politykę pieniężną oraz bezpieczeństwo. Zwolennicy integracji argumentują, że przyjęcie wspólnej waluty pomogłoby obniżyć uporczywę inflację, wysokie stopy procentowe oraz koszty kredytów w kraju, który obok Szwajcarii i Norwegii należy do najdroższych miejsc do życia.

Przeciwnici integracji obawiają się jednak utraty niezależności w kluczowych obszarach gospodarki. Największym punktem sporu pozostaje rybołówstwo, które generuje ponad jedną trzecią islandzkiego eksportu i około 8 procent PKB. Islandia utrzymuje restrykcyjny system kwot i jako jeden z nielicznych krajów kontynuuje komercyjne polowania na wieloryby, co w przypadku akcesji do UE budzi obawy o napływ obcych flot na krajowe wody.

Kontekst geopolityczny i polityka USA

Debata przedreferendalna toczy się w cieniu zmieniającej się sytuacji geopolitycznej w regionie Arktyki oraz polityki amerykańskiej administracji. Wpływ na ramy obecnej dyskusji miały między innymi wypowiedzi prezydenta USA Donalda Trumpa dotyczące Grenlandii, które skierowały uwagę opinii publicznej na strategiczne położenie wyspy. Islandia nie posiada własnych sił zbrojnych i opiera się na strukturach NATO oraz dwustronnej umowie obronnej ze Stanami Zjednoczonymi z 1951 roku, jednak rosnące zainteresowanie regionem ze strony Rosji i Chin zwiększa znaczenie współpracy obronnej.

Samo rozpisanie głosowania nie wynika z bezpośrednich kryzysów, lecz jest efektem zmian na scenie politycznej po przejęciu władzy w 2024 roku przez proeuropejską koalicję. Pierwszy wniosek akcesyjny Islandia złożyła w 2009 roku w trakcie kryzysu finansowego, lecz rozmowy zamrożono w 2013 roku, a w 2015 roku całkowicie wstrzymano. Wyniki sondaży przed sobotnim głosowaniem wskazują na minimalną przewagę zwolenników kontynuacji rozmów z Brukselą nad ich przeciwnikami.