Iran deklaruje gotowość do powrotu do czerwcowego rozejmu z USA

Podczas trwającego w Biszkeku szczytu Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SzOW) prezydent Iranu Masud Pezeszkian wystąpił z propozycją deeskalacji napięcia w relacjach z Waszyngtonem. Irański przywódca oświadczył, że jeżeli Stany Zjednoczone powrócą do postanowień czerwcowego memorandum o porozumieniu, jego kraj natychmiast podejmie analogiczne kroki. Pezeszkian podkreślił, że Teheran opowiada się za stabilnością osiąganą poprzez współpracę, zaufanie i poszanowanie suwerenności, a nie poprzez konfrontację zbrojną.

Prezydent Iranu zaznaczył, że jego kraj posiada historię rzetelnego wypełniania międzynarodowych traktatów, oskarżając jednocześnie stronę amerykańską o niewywiązywanie się z podjętych wcześniej zobowiązań. W podobnym tonie wypowiedział się irański minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi, który ocenił, że wywiązanie się USA z zapisów porozumienia ramowego jest jedyną drogą do wyjścia z obecnego impasu.

Kulisy czerwcowego porozumienia

Czerwcowe porozumienie zakładało wprowadzenie natychmiastowego zawieszenia broni oraz rozpoczęcie 60-dniowych rozmów pokojowych. Dokument przewidywał m.in. oczyszczenie Cieśniny Ormuz z min przez stronę irańską oraz zniesienie blokady morskiej i sankcji przez USA, a także wydanie zgód na eksport irańskiej ropy i prace nad pakietem pomocowym dla Teheranu.

Porozumienie to jednak szybko przestało obowiązywać, mimo że przez pewien czas obie strony przestrzegały pauzy w bezpośrednich działaniach zbrojnych.

Eskalacja działań wojennych

Przed deklaracjami złożonymi w Biszkeku doszło do ożywienia konfliktu zbrojnego, który przerwał kilkutygodniową przerwę w starciach. W nocy z niedzieli na poniedziałek siły USA przeprowadziły atak na dwie irańskie wyrzutnie rakietowe na wyspie Larak w Cieśninie Ormuz, argumentując to przygotowaniami do zaminowania szlaków handlowych. Centralne Dowództwo USA podkreśliło, że była to celowana reakcja mająca na celu ochronę żeglugi międzynarodowej.

Strona irańska odpowiedziała na ten atak wystrzeleniem pocisków balistycznych w stronę baz amerykańskich w Jordanii. Jordania potwierdziła przechwycenie ośmiu rakiet nad swoim terytorium. Prezydent USA Donald Trump w komentarzu dla Fox News zapowiedział, że Stany Zjednoczone odpowiedzą na to uderzenie.

Wyzwania dla dyplomacji

Eksperci wskazują na trudności w realizacji pokojowych zapewnień ze względu na silną pozycję Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) wewnątrz Iranu. IRGC wywiera nacisk na uzyskanie korzystniejszych warunków, takich jak pełna kontrola nad Cieśniną Ormuz oraz odszkodowania wojenne, co dla strony amerykańskiej może okazać się nie do zaakceptowania.

Na ubiegłotygodniowej konferencji prasowej prezydent Trump poinformował, że marynarka wojenna USA oczyściła Cieśninę Ormuz ze wszystkich min i wprowadziła zasadę zerowej tolerancji dla prób ich ponownego stawiania, co monitorowane jest przez Siły Kosmiczne USA.

Szczyt w Biszkeku, w którym biorą udział przywódcy Chin, Rosji i Indii, jest traktowany jako forum mające przeciwdziałać wpływom zachodnim i budować wielobiegunowy układ sił. Obecność Xi Jinpinga, Władimira Putina oraz Narendry Modiego sprawia, że szczyt może odegrać rolę w poszukiwaniu mediacji w kryzysie bliskowschodnim.