Historyczne manewry NATO pod Islandią. Pierwszy raz bez amerykańskiej floty

Manewry Northern Viking 2026, które rozpoczęły się 22 sierpnia w pobliżu Islandii i trwały do 3 września, przyniosły istotną zmianę w strukturze operacyjnej NATO. W przedsięwzięciu wzięło udział ponad 1200 żołnierzy i członków personelu wojskowego. Po raz pierwszy od kilkudziesięciu lat w morskiej części ćwiczeń, poświęconej zwalczaniu okrętów podwodnych, nie wzięły udziału amerykańskie okręty ani samoloty bojowe, które tradycyjnie odgrywały w nich kluczową rolę.

Choć Waszyngton nie wycofał się całkowicie z przedsięwzięcia, rola USA ograniczyła się do wsparcia planistycznego przez personel U.S. Sixth Fleet oraz prac modernizacyjnych przy infrastrukturze wojskowej na lotnisku w Keflaviku. Amerykańskie lotnictwo realizowało podczas ćwiczeń operacje transportowe, ratownicze i szkoleniowe. Obecnie znaczna część amerykańskich sił morskich jest zaangażowana na Bliskim Wschodzie oraz na Karaibach.

Podczas manewrów dowodzenie siłami Sojuszu objął francuski kontradmirał Nicolas Molitor, a większą część operacji przejęli partnerzy europejscy i Kanada. W akcji wzięły udział jednostki z różnych państw NATO, w tym niemieckie samoloty rozpoznawcze, kanadyjskie okręty wojenne oraz belgijskie myśliwce. Sojusz wykorzystywał również własny bezzałogowy samolot rozpoznawczy RQ-4D Phoenix do tworzenia aktualnego obrazu sytuacji na morzu.

Polskie wsparcie w strategicznym rejonie

W operacji Northern Viking 2026 zaznaczyła swoją obecność Polska, obok m.in. Stanów Zjednoczonych, Islandii, Belgii, Danii, Francji i Norwegii. Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych potwierdziło wysłanie na północny Atlantyk niszczyciela min ORP Mewa oraz żołnierzy z Polskiego Kontyngentu Wojskowego KORMORAN 2026, który operował w ramach stałego zespołu Standing NATO Mine Countermeasures Group 1.

Ćwiczenia koncentrowały się na monitorowaniu tzw. luki GIUK, obszaru rozciągającego się między Grenlandią, Islandią a Wielką Brytanią. Jest to strategiczny korytarz, przez który rosyjskie okręty podwodne, w tym jednostki o napędzie atomowym, wypływają z baz na Półwyspie Kolskim na północny Atlantyk. Zadaniem sojuszników, w tym polskich marynarzy, było wykrywanie i śledzenie jednostek podwodnych.

Kontrola nad tym akwenem jest kluczowa dla bezpieczeństwa obu stron Atlantyku, gdyż niekontrolowany przepływ rosyjskich okrętów mógłby zagrozić bazom wojskowym w Europie i Ameryce Północnej. Udział Polski w tych manewrach ma również istotne znaczenie dla bezpieczeństwa wschodniej flanki, gdyż utrzymanie bezpiecznych szlaków morskich przez północny Atlantyk decyduje o zdolności NATO do szybkiego wzmocnienia państw wschodnich w razie poważnego kryzysu militarnego.

Polityczne tło zmian

Tegoroczna edycja Northern Viking miała wymiar symboliczny, przypadając w 75. rocznicę podpisania amerykańsko-islandzkiego porozumienia obronnego z 1951 roku. Ze względu na brak stałej armii Islandii, bezpieczeństwo tego państwa od dekad opiera się na bliskiej współpracy z NATO, a szczególnie ze Stanami Zjednoczonymi. Warto odnotować, że jeszcze dwa lata temu istotną rolę w tych manewrach odgrywały dwa okręty desantowe US Navy wraz z piechotą morską i wsparciem lotniczym.

Portal Politico wskazuje, że nieobecność amerykańskich sił w manewrach wpisuje się w szerszą tendencję administracji prezydenta Donalda Trumpa. Dotyczy to stopniowego ograniczania zaangażowania USA w Europie na rzecz zwiększania odpowiedzialności europejskich partnerów oraz Kanady za bezpieczeństwo regionu.

Napięcia w regionie arktycznym dodatkowo podsyca retoryka amerykańska, w tym roszczenia prezydenta Donalda Trumpa wobec Grenlandii oraz groźby ograniczenia obecności wojsk USA na kontynencie europejskim. Eksperci wskazują, że w obliczu rosnącej aktywności rosyjskiej floty znaczenie takich ćwiczeń dla utrzymania połączeń transatlantyckich będzie prawdopodobnie rosło.

Widzimy, jak Europa i Kanada przejmują inicjatywę, i widzimy to dosłownie tutaj, na Islandii – skomentował ewolucję zaangażowania sojuszników Jonas Allansson, dyrektor generalny ds. obrony w islandzkim MSZ.