Zniszczenie pomnika UPA przez Grzegorza Brauna. Prokuratura wszczęła śledztwo

Prokuratura Rejonowa w Hrubieszowie prowadzi postępowanie przygotowawcze w sprawie zniszczenia pomnika oraz miejsca pochówku 41 żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii, którzy polegli w walce z oddziałem NKWD w lutym 1946 roku. Monument znajduje się na terenie uroczyska Białystok w pobliżu miejscowości Liski w gminie Dołhobyczów.

Postępowanie prowadzone jest w kierunku znieważenia grupy narodowości ukraińskiej poprzez uszkodzenie miejsca spoczynku. Za popełniony czyn grozi kara do pięciu lat pozbawienia wolności.

Europoseł Grzegorz Braun opublikował w czwartek w mediach społecznościowych nagranie, na którym widać, jak wraz z innymi osobami uderza ciężkim narzędziem w kamienny obelisk, krusząc go i niszcząc wyryte na nim napisy oraz herb. Lider Konfederacji Korony Polskiej przekonywał na filmie, że obiekt obraża pamięć ofiar ukraińskiego ludobójstwa i powinien zostać natychmiast usunięty.

Śledczy zabezpieczyli materiał wideo opublikowany przez polityka oraz przesłuchali świadków. Dotychczas nikomu nie przedstawiono formalnych zarzutów, jednak śledczy nie wykluczają podjęcia procedury zmierzającej do uchylenia immunitetu europosła.

Ostra reakcja Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy

Działania podjęte w powiecie hrubieszowskim wywołały gwałtowną reakcję ukraińskiej dyplomacji. Resort spraw zagranicznych w Kijowie wydał oświadczenie, w którym ocenił, że polityczny margines w Polsce nie wymyślił nic lepszego niż prowadzenie walki z grobami w czasie, gdy trwa realna wojna stanowiąca egzystencjalne zagrożenie dla obu państw.

Ukraińskie ministerstwo określiło zachowanie uczestników akcji jako haniebne i niemoralne, podkreślając, że u każdego przyzwoitego człowieka budzi ono jedynie wstyd i potępienie. Zaznaczono również, że nikt nie ma prawa przekształcać pamięci o zmarłych i należnego im szacunku w cyrkowe przedstawienie służące realizacji celów politycznych.

Kijów oczekuje od polskich władz należytej oceny prawnej tego zachowania, a także naprawienia uszkodzonego grobu oraz innych ukraińskich miejsc pamięci w Polsce. Resort przypomniał, że zasada wzajemnej ochrony miejsc pamięci powinna być stosowana konsekwentnie po obu stronach granicy.

Historia miejsca i wcześniejsze akty wandalizmu

Upamiętnienie w uroczysku Białystok powstało w latach 90., a w 2019 roku na mogile osadzono duży kamień granitowy z godłem Ukrainy oraz danymi pochowanych osób. Obelisk był niszczony i dewastowany kilka tygodni przed tym incydentem, gdy monument pomalowano sprejem i wycięto z niego ozdobny łuk.

Lubelski Urząd Wojewódzki wyjaśniał wcześniej, że grób członków UPA w gminie Dołhobyczów nie figuruje w oficjalnej ewidencji grobów i cmentarzy wojennych prowadzonych przez wojewodę.

Przed wybuchem II wojny światowej na terenie uroczyska znajdowała się kaplica oraz miejsce kultu Matki Boskiej, natomiast miejscowa ludność ukraińska została w większości wysiedlona w ramach akcji Wisła w 1947 roku.

Kontekst relacji polsko-ukraińskich

Napięcie w stosunkach między Warszawą a Kijowem wzmogło się w okresie letnim, zwłaszcza po tym, gdy szef państwa polskiego Karol Nawrocki odebrał najwyższe odznaczenie Wołodymyrowi Zełenskiemu. Decyzja ta była pokłosiem aktu ukraińskich władz o nadaniu jednej z formacji wojskowych miana nawiązującego do UPA.

Następnie strona ukraińska zapowiedziała powołanie Panteonu Narodowego z udziałem postaci historycznych kojarzonych przez Polskę z odpowiedzialnością za rzeź wołyńską, a tamtejszy parlament zatwierdził powiązane z tym regulacje. Podczas lipcowej konfrontacji dyplomatycznej na szczycie sojuszu północnoatlantyckiego w Ankarze obaj przywódcy nie znaleźli płaszczyzny porozumienia wokół spornych wątków historycznych.