Francja i Niemcy proponują reformę unijnej dyplomacji. Kaja Kallas ma zyskać większe wpływy

Francja i Niemcy zaproponowały gruntowną reformę Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ), mającą na celu rozwiązanie wieloletniego konfliktu kompetencyjnego między tą instytucją a Komisją Europejską. Plan przewiduje znaczące wzmocnienie pozycji Kai Kallas, wysokiej przedstawicielki UE ds. zagranicznych, poprzez przyznanie jej szerszych uprawnień w koordynowaniu działań unijnych urzędników zajmujących się polityką zewnętrzną, w tym pomocą rozwojową, migracją oraz polityką handlową.

Zgodnie z założeniami projektu, Kallas miałaby pełnić bardziej bezpośrednią rolę wewnątrz Komisji Europejskiej, zyskując prawo do nadzorowania prac różnych dyrekcji generalnych. Miałoby to pozwolić na skuteczniejsze prowadzenie polityki zagranicznej, przy jednoczesnym uznaniu, że ostateczny głos w tych sprawach należy do przewodniczącej Komisji, Ursuli von der Leyen. W praktyce oznaczałoby to wprowadzenie hierarchicznego układu przypominającego relację między premierem a ministrem spraw zagranicznych w państwach członkowskich.

Osłabienie ESDZ i zmiany instytucjonalne

Realizacja francusko-niemieckiego planu wiązałaby się z częściowym osłabieniem dotychczasowej struktury ESDZ. Propozycja zakłada przeniesienie części kompetencji oraz pracowników tej służby bezpośrednio do struktur Komisji Europejskiej. Rozwiązanie to ma być odpowiedzią na presję budżetową, wymuszającą poszukiwanie oszczędności w wieloletnich ramach finansowych UE.

Aby wzmocnić nową strukturę, utworzony zostałby specjalny departament poświęcony polityce zagranicznej, co nawiązywałoby do historycznej dyrekcji generalnej ds. stosunków zewnętrznych, włączonej do ESDZ w 2010 roku.

Opór i wątpliwości stolic

Propozycje Paryża i Berlina staną się tematem rozmów podczas nieformalnego spotkania ministrów spraw zagranicznych UE w irlandzkim Wicklow. Nie wszyscy dyplomaci oceniają jednak te plany jako realne. Według części przedstawicieli państw członkowskich, duża zmiana instytucjonalna przed końcem drugiej kadencji Ursuli von der Leyen w 2029 roku nie jest możliwa do przeprowadzenia.

Krytycy reformy wskazują, że największym problemem unijnej polityki zagranicznej nie jest struktura instytucjonalna, lecz brak jednolitej woli politycznej państw członkowskich. Urzędnicy podkreślają, że samo przeniesienie zespołów między instytucjami nie przyczyni się do rozwiązania kluczowych wyzwań, takich jak wojna Rosji przeciwko Ukrainie czy kryzysy na Bliskim Wschodzie. Sama Kaja Kallas podjęła już pierwsze kroki w kierunku wypracowania stanowiska, rozsyłając do stolic kwestionariusz dotyczący przyszłości unijnej dyplomacji.