Odkrycie w Kościele św. Katarzyny
W gdańskiej świątyni św. Katarzyny zlokalizowano 18 kwater neogotyckiego witraża wywodzącego się z Bazyliki Mariackiej, o których przez dekady sądzono, że bezpowrotnie przepadły w wyniku działań II wojny światowej. Ten zabytkowy element o łącznej powierzchni sięgającej 20 metrów kwadratowych przedstawia między innymi wizerunek Chrystusa, modlącą się kobietę oraz postacie dwóch starszych osób.
Eksperci z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków wspólnie z przedstawicielami Pracowni Konserwatorskiej Burzyńskich ustalili pochodzenie kwater podczas prac inwentaryzacyjnych. O tym sensacyjnym znalezisku poinformowano opinię publiczną podczas piątkowej konferencji prasowej zorganizowanej na terenie kościoła.
Droga zabytku i przełomowe badania
Pomorski wojewódzki konserwator zabytków Dariusz Chmielewski wyjaśnił, że po zakończeniu działań wojennych odnalezione elementy trafiły do składnicy konserwatorskiej zlokalizowanej w wozowni w Parku Oliwskim, skąd dopiero w latach 90. zostały przekazane do Kościoła św. Katarzyny.
Witraże od lat 50. aż po późne lata 70. były przechowywane w skrzyniach luzem, potłuczone, prawie w postaci gruzu
Przełom w procesie identyfikacji nastąpił dopiero w ostatnim czasie za sprawą wykorzystania nowoczesnych podświetlanych stołów konserwatorskich, które pozwoliły na dokładne zbadanie zawartości dawnych skrzyń. Kluczowa dla identyfikacji okazała się inskrypcja z nazwiskiem Franza Untrose Steffensa na 18. kwaterze, która jest samodzielnym panelem będącym częścią większej kompozycji.
Przedstawiciele WUOZ przypomnieli, że ród Steffensów należał do jednej z najbardziej wpływowych rodzin w dziewiętnastowiecznym Gdańsku.
Plany renowacji i powrotu do bazyliki
Według hipotez konserwatorów witraż nie został zdemontowany celowo w ramach wojennej akcji zabezpieczania zbiorów, lecz przypuszczalnie wypadł z okna od strony ulicy Piwnej wskutek bombardowań i został następnie zabezpieczony przez nieznane osoby. W latach 90. przeprowadzono jedynie wstępną konserwację w Toruniu, a ponowne wykorzystanie kwater w Kościele św. Katarzyny stało się niemożliwe po pożarze tej świątyni w 2006 roku.
Obecny stan zabytku wymaga zaawansowanych prac restauratorskich, gdyż obiekt posiada liczne uszkodzenia oraz znaczne ubytki. Proboszcz Bazyliki Mariackiej, ksiądz prałat Ireneusz Bradtke, wyraził wdzięczność za ocalenie zabytku i zadeklarował, że parafia zamierza formalnie przejąć kwatery oraz sfinansować ich renowację z przyszłorocznego budżetu miasta.
Prace konserwatorskie mają się rozpocząć wiosną 2027 roku, aby zrekonstruowany witraż mógł trafić do bazyliki przed końcem tego samego roku. Odkrycie to jest częścią szerszego projektu inwentaryzacyjnego w Parku Oliwskim, dzięki któremu z listy strat wojennych usunięto już inne cenne obiekty, w tym elementy gotyckich witraży z Malborka czy detale Złotej Kamienicy.