Dług publiczny zbliża się do limitu. Minister ostrzega przed zaciskaniem pasa

Rada Ministrów przyjęła przedłożoną przez resort finansów strategię zarządzania długiem sektora finansów publicznych na lata 2027–2030. Dokument zakłada, że relacja państwowego długu publicznego do PKB wzrośnie z 55,3 proc. w 2026 roku do 55,9 proc. w 2027 roku. W kolejnych latach wskaźnik ten ma osiągnąć 58,6 proc. w 2028 roku oraz 59,2 proc. w 2029 roku, by w 2030 roku spaść do poziomu 58,3 proc. PKB. Ministerstwo Finansów zastrzega, że w całym horyzoncie dokumentu zadłużenie nie przekroczy konstytucyjnego limitu 60 proc. PKB.

Podczas konferencji prasowej po posiedzeniu rządu minister finansów Andrzej Domański zwrócił uwagę na krajowe reguły fiskalne i zagrożenie związane z progiem ostrożnościowym. Według wyliczeń resortu tzw. państwowy dług publiczny netto ma wynieść 54,7 proc. PKB w 2027 roku, a w 2028 roku wzrosnąć do 57,4 proc. PKB. Z kolei dług Skarbu Państwa ma osiągnąć 60 proc. PKB w 2028 roku oraz 60,7 proc. PKB w 2029 roku, po czym obniżyć się do 59,9 proc. PKB w 2030 roku. Minister podkreślił, że rząd podjął już działania dostosowawcze, w tym zmiany podatkowe i uszczelnianie systemu, aby ograniczyć ryzyko nadmiernego zadłużenia.

Unijna metodologia i koszty obsługi zadłużenia

Prognozy przygotowane według unijnej metodologii EDP dla całego sektora instytucji rządowych i samorządowych pokazują znacznie wyższe wskaźniki. Relacja długu tego sektora do PKB wyniesie 67,6 proc. w 2026 roku oraz 69,3 proc. w 2027 roku, a do 2030 roku wzrośnie do 76,6 proc. PKB. Oznacza to utrzymywanie się wartości wyraźnie powyżej unijnego poziomu referencyjnego wynoszącego 60 proc. PKB. Z kolei limit kosztów obsługi długu Skarbu Państwa na 2027 rok zapisany w projekcie ustawy budżetowej ustalono na 107 mld zł, co odpowiada 2,43 proc. PKB, natomiast do 2030 roku koszty te mają zbliżyć się do 3 proc. PKB.

Głównym celem polityki pozostaje finansowanie potrzeb pożyczkowych przy minimalizacji kosztów w długim okresie. Podstawowym źródłem finansowania ma być rynek krajowy, a udział długu nominowanego w walutach obcych ma pozostać poniżej 25 proc. długu Skarbu Państwa, przy dopuszczeniu przejściowych odchyleń zależnych od sytuacji rynkowej. Średnia zapadalność krajowego długu Skarbu Państwa ma wynosić około 4,5 roku, a całego długu Skarbu Państwa co najmniej pięć lat.

Perspektywa ekonomistów i potencjalne skutki oszczędności

Sytuację fiskalną kraju komentują analityki banku PKO BP, którzy wskazują, że przyjęty przez rząd projekt budżetu na 2027 rok zakłada odroczenie konsolidacji fiskalnej o kolejny rok. Pogorszenie ocen znalazło już odzwierciedlenie w obniżeniu ratingu przez agencję Moody’s, a agencja ostrzega również przed dalszym osłabianiem reguł i wypychaniem zobowiązań poza budżet. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzymuje się na wysokim poziomie ze względu na wydatki obronne, świadczenia społeczne, płace budżetowe oraz rosnące koszty odsetkowe.

Przekroczenie ustawowego progu 55 proc. PKB uruchamia rygorystyczne procedury sanacyjne, które zobowiązują rząd do przyjęcia budżetu bez deficytu lub z deficytem zapewniającym spadek relacji zadłużenia do PKB. Eksperti szacują, że może to doprowadzić do zamrożenia wynagrodzeń w całej sferze budżetowej, w tym dla urzędników i nauczycieli, oraz do ograniczenia waloryzacji emerytur i rent wyłącznie do wskaźnika inflacji. Dodatkowo samorządy mogą zostać zmuszone do ograniczenia wydatków i wstrzymania lokalnych inwestycji, a państwo może zdecydować się na podwyżki podatków i ograniczenie programów socjalnych.