Raport NIK o powodzi z 2024 roku: Błędy na każdym szczeblu zarządzania kryzysowego i administracji

Zdaniem Izby, mimo że wszystkie skontrolowane jednostki podejmowały próby identyfikacji zagrożeń, stwierdzono nieprawidłowości na każdym szczeblu zarządzania. Dotyczyły one przede wszystkim zaniechania kluczowych działań lub ich błędnej realizacji, co w wielu przypadkach wynikało z braku odpowiednich ram formalno-prawnych i organizacyjnych.

Jednym z najczęściej krytykowanych aspektów okazał się system ostrzegania mieszkańców. NIK ustaliła, że Rządowe Centrum Bezpieczeństwa w dniach 11–15 września 2024 roku wysyłało alerty o identycznej treści do mieszkańców 11 województw, nie różnicując zagrożenia i nie uwzględniając dynamicznie pogarszającej się sytuacji w powiatach kłodzkim i nyskim. Ponadto Centrum nie posiadało wystarczających zasobów osobowych, które pozwalałyby na szczegółową analizę i selekcję napływających informacji.

Raport wskazuje również na poważne braki w infrastrukturze łączności. Podczas kryzysu nie zapewniono skutecznych kanałów komunikacji na wypadek awarii sieci telefonii i internetu, a system radiowy DMR nie działał poprawnie m.in. przy zbiorniku w Stroniu Śląskim, co znacząco opóźniało przekazywanie kluczowych komunikatów.

NIK negatywnie oceniła działania wojewody dolnośląskiego, zarzucając mu brak aktualizacji Wojewódzkiego Planu Zarządzania Kryzysowego oraz nieogłoszenie alarmu przeciwpowodziowego w czasie narastania zagrożenia. Kontrolerzy zwrócili uwagę, że urząd nie przekazał do RCB informacji o przerwaniu zapory w Stroniu Śląskim, co ograniczyło możliwość ostrzeżenia mieszkańców. Sytuacja w Urzędzie Wojewódzkim w Opolu została oceniona korzystniej pod kątem monitoringu hydrologicznego i infrastruktury.

Izba wytknęła jednak, że również w tym przypadku nie ogłoszono stanu pogotowia ani alarmu przeciwpowodziowego mimo przekroczenia stanów ostrzegawczych, a także nie zainicjowano wysyłki alertów RCB po informacjach o zwiększeniu zrzutów wody ze zbiornika Nysa. Powiatowe zespoły zarządzania również borykały się z problemami.

Starostwo w Kłodzku nie zapewniło magazynu przeciwpowodziowego, natomiast starostwo w Nysie w czasie powodzi nie posiadało aktualnego Powiatowego Planu Zarządzania Kryzysowego, w tym planów ewakuacji ludności i mienia.

Szereg zarzutów dotyczy również działalności Wód Polskich, w tym Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu i Zarządu Zlewni w Nysie. Kontrola wykazała zaniechania w gospodarowaniu wodą, które ograniczyły efektywność redukcji fali powodziowej przez zbiorniki retencyjne, w tym kaskadę Nysy Kłodzkiej.

W okresie od 15 do 16 września 2024 r. do odpowiednich służb nie przekazywano informacji o krytycznych zdarzeniach, takich jak przelanie wody z Białej Głuchołaskiej, ewakuacja pracowników zbiorników Topola i Kozielno czy dane o nieprawidłowym położeniu klap na jazach w Nysie. NIK wskazuje, że podczas akcji przeciwpowodziowej w Stroniu Śląskim nie zapewniono wymaganej dwuosobowej obsługi zbiornika, a instrukcje jego eksploatacji były nieaktualne.

Ponadto, w trakcie powodzi do organów zarządzania kryzysowego miały trafiać nierzetelne dane dotyczące stanów wód oraz wielkości odpływów i dopływów.

Izba podkreśliła, że wnioski płynące z katastrofy przyspieszyły zmiany legislacyjne. 1 stycznia 2025 roku weszła w życie ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, a w maju 2026 roku uchwalono nowelizację ustawy o zarządzaniu kryzysowym, która wprowadza podział na plan zarządzania ryzykiem oraz plan reagowania kryzysowego. Choć NIK przyznaje, że kontrolowane jednostki skutecznie pozyskiwały środki na usuwanie skutków powodzi, proces odbudowy infrastruktury wciąż trwa. Izba zapowiedziała przeprowadzenie kolejnych kontroli, które skupią się na postępach w inwestycjach przeciwpowodziowych oraz procesach odbudowy w obu dotkniętych województwach.