Demontaż Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej w Rzeszowie

Na placu Ofiar Getta w Rzeszowie ruszyła rozbiórka Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej, który był obecny w przestrzeni miasta od 1951 roku. Monument o wysokości około 8,5 metra jest demontowany etapami przy użyciu specjalistycznego dźwigu. Jako pierwsze zostały odkute i zdjęte postacie żołnierzy radzieckich, a kolejnym krokiem będzie demontaż cokołu oraz pozostałych płyt przytwierdzonych do konstrukcji.

Za przeprowadzenie prac odpowiada rzeszowska firma Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe „Trans-Pama”. Wykonawcę wyłoniono w drodze zapytania ofertowego, a umowę zawarto 14 września. Koszt operacji wynosi 156 tys. zł brutto i jest finansowany z budżetu miasta. Prace mają zakończyć się najpóźniej 30 listopada, a po usunięciu pomnika miejsce to zostanie wyłożone betonową kostką.

Historia monumentu i spory o jego przyszłość

Pomnik został oficjalnie odsłonięty 6 listopada 1951 roku jako symbol wdzięczności za pokonanie niemieckiej okupacji przez Armię Czerwoną. W 1966 roku obiekt uzupełniono tablicą informującą o złożeniu w nim ziemi z pól bitewnych i miejsc męczeństwa. Monument był charakterystycznym przykładem propagandowej architektury PRL-u, zawierającym płaskorzeźby przedstawiające m.in. generałów Iwana Koniewa i Karola Świerczewskiego.

Uchwałę o usunięciu pomnika rzeszowscy radni przyjęli w 2018 roku, powołując się na ustawę dekomunizacyjną. Sprawa przez lata pozostawała jednak nierozwiązana, a istotne przyspieszenie nastąpiło po rosyjskiej agresji na Ukrainę w 2022 roku. Instytut Pamięci Narodowej konsekwentnie optował za całkowitym usunięciem obiektu z przestrzeni publicznej, uznając go za relikt sowieckiej propagandy.

Nowe lokalizacje elementów pomnika

Decyzją władz miasta, elementy pomnika nie zostaną w całości zniszczone, lecz trafią do różnych instytucji i lokalizacji. Rzeźba ze szczytu monumentu oraz postacie żołnierzy zostaną przekazane do Muzeum Techniki i Militariów przy ul. Królowej Marysieńki. Płaskorzeźby z dolnej części zostaną przeniesione na Cmentarz Armii Radzieckiej przy ul. Lwowskiej, gdzie mają zostać umieszczone na nowym betonowym postumencie.

Pozostałe fragmenty, w tym urny z ziemią z pól bitewnych oraz tablica informacyjna, zostaną złożone w zbiorowej mogile Ofiar Terroru na cmentarzu Pobitno. Jak poinformowała Marzena Kłeczek-Krawiec, rzeczniczka prasowa Prezydenta Rzeszowa, pozostałe niezagospodarowane fragmenty konstrukcji zostaną rozbite i wywiezione.

Ratusz nie wskazał jednak oficjalnie miejsca utylizacji gruzu pozostałego po rozbiórce.