Jednogłośna decyzja Sejmu w sprawie asystencji
Sejm uchwalił w piątek, 18 września 2026 roku, ustawę gwarantującą osobom z niepełnosprawnościami systemowy dostęp do usług asystenta osobistego. Za przyjęciem rządowego projektu posłowie opowiedzieli się jednogłośnie. Nowe regulacje mają na celu uregulowanie usług asystenckich w sposób systemowy, zastępując obecny model oparty na czasowych programach dla samorządów i organizacji pozarządowych.
Prace nad ostatecznym kształtem przepisów, prowadzonymi w oparciu o projekt powstały w biurze byłego pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych Łukasza Krasonia, trwały od grudnia 2025 roku. W trakcie procesu legislacyjnego rozpatrywano trzy odrębne projekty: rządowy, prezydencki oraz poselski. Ustawa trafi teraz do dalszych prac w Senacie.
Zakres wsparcia i kryteria dostępu
Zgodnie z przyjętą ustawą, z usług asystencji osobistej będą mogły korzystać osoby z niepełnosprawnościami w wieku od 18 do 65 lat, które w skali potrzeby wsparcia uzyskały co najmniej 80 punktów. Od 2030 roku grupa uprawnionych zostanie rozszerzona o młodzież od 13. roku życia. Osoba, która nabyła prawo do asystencji przed 65. rokiem życia, zachowa je po przekroczeniu tego wieku do końca okresu, na jaki wydano decyzję.
Osobom dorosłym przyznane zostanie od 20 do 240 godzin wsparcia miesięcznie, natomiast dzieciom w wieku od 13 lat do ukończenia 18. roku życia od 20 do 80 godzin w miesiącu. W 2028 roku limit dla dorosłych wyniesie maksymalnie 200 godzin, a w 2029 roku 220 godzin miesięcznie. Ustawa zakłada, że niewykorzystane godziny z danego miesiąca, nie więcej niż 50 proc. miesięcznego wymiaru i 100 godzin, będzie można przenieść na kolejny, jednak nie będzie można ich sumować w kolejnych latach.
Kontrowersje i odrzucone poprawki
Podczas debaty w Sejmie odrzucono m.in. prezydenckie poprawki oraz propozycje Prawa i Sprawiedliwości, które zakładały rozszerzenie grona beneficjentów o osoby powyżej 65. roku życia oraz osoby posiadające od 70 do 79 punktów w skali potrzeby wsparcia. Wiceminister rodziny i pełnomocniczka rządu ds. osób niepełnosprawnych Monika Sikora wyjaśniła, że ograniczenia budżetowe wymusiły przyjęcie określonych rozwiązań, a koszt realizacji ustawy na przestrzeni 10 lat wyniesie 50 mld zł. Sejm przyjął natomiast poprawkę partii Razem wydłużającą okres obowiązywania decyzji o przyznaniu wsparcia z trzech do pięciu lat.
Eksperci oraz przedstawiciele środowisk osób z niepełnosprawnościami, w tym niewidomych i głuchych, podnosili zastrzeżenia dotyczące wykluczenia osób po 65. roku życia oraz osób otrzymujących niższą liczbę punktów. Wątpliwości w tym zakresie wyrażali także Rzecznicy Praw Obywatelskich, zarówno Marcin Wiącek, jak i Sylwia Gregorczyk-Abram. Sporną kwestią pozostaje również forma zatrudnienia asystentów, którzy mają świadczyć usługi na podstawie kontraktu, a nie umowy o pracę.
Realizacja usług i droga protestu
Przyjęta ustawa wejdzie w życie w 2028 roku, co stanowi przesunięcie o rok względem pierwotnie zakładanego terminu. Samorządy powiatowe będą odpowiedzialne za organizację wsparcia, przy czym będą mogły zlecić to zadanie organizacjom pozarządowym. Asystenci będą wynagradzani stawkami od 49 do 55 zł brutto za godzinę pracy. Realizator będzie miał 30 dni na wskazanie co najmniej dwóch kandydatów na asystenta, jeśli osoba z niepełnosprawnością nie wybierze go samodzielnie.
Prace nad ustawą kończą wieloletni okres walki środowisk osób z niepełnosprawnościami, której wyrazem były liczne protesty na terenie Sejmu, w tym pamiętne akcje z lat 2018 i 2023. Głosowanie w Sejmie jest postrzegane jako kluczowy moment dla poprawy jakości życia około 100 tysięcy osób, które zgodnie z szacunkami resortu rodziny skorzystają z nowych rozwiązań.