Nie żyje Wanda Traczyk-Stawska. Powstańczyni i strażniczka pamięci miała 99 lat

We wtorek, 18 sierpnia 2026 roku, w wieku 99 lat zmarła Wanda Traczyk-Stawska, wybitna postać polskiej historii najnowszej. Informację o jej śmierci potwierdzili przedstawiciele władz oraz organizacji społecznych, w tym wiceminister kultury Maciej Wróbel oraz europoseł Michał Szczerba.

Wanda Traczyk-Stawska wspominana jest przez polityków oraz władze stolicy. Minister koordynator służb specjalnych Tomasz Siemoniak podkreślił w serwisie X jej nieposzlakowany życiorys i moralny autorytet. Na oficjalnym profilu Warszawy przypomniano z kolei, że jako honorowa obywatelka miasta była drogowskazem i uczyła odwagi oraz miłości do drugiego człowieka.

Hanna Gronkiewicz-Waltz wspominała ją jako prawdziwą bohaterkę z wielkim sercem, a Katarzyna Lubnauer zwróciła uwagę na jej definicję patriotyzmu, łączącą walkę zbrojną z codzienną odpowiedzialnością za innych. Wanda Traczyk-Stawska urodziła się 7 kwietnia 1927 roku w Warszawie.

Prezydent stolicy Rafał Trzaskowski podkreślił, że Warszawa straciła kogoś wyjątkowego, zaznaczając, że każda rozmowa z nią była lekcją o tym, co naprawdę ważne.

Życie poświęcone edukacji i pamięci

Wanda Traczyk-Stawska, znana pod pseudonimami „Pączek” oraz „Atma”, była żołnierką Armii Krajowej i uczestniczką Powstania Warszawskiego. Podczas zrywu była strzelcem i łączniczką, walcząc na Powiślu i w Śródmieściu w Oddziałach Osłonowych Wojskowych Zakładów Wydawniczych i Graficznych. 6 września 1944 roku została ciężko ranna na ulicy Smolnej, a po upadku zrywu trafiła do niemieckich obozów jenieckich, z których została uwolniona po wojnie. Za swoją odwagę w czasie wojny została odznaczona m.in. Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

W czasie okupacji niemieckiej działała w konspiracji niepodległościowej, biorąc udział w małym sabotażu oraz akcji „N” i dostarczając skazanym listy ostrzegające przed wyrokami śmierci wydanymi przez Polskie Państwo Podziemne.

Po powrocie do Polski w 1947 roku Wanda Traczyk-Stawska ukończyła psychologię na Uniwersytecie Warszawskim i przez wiele lat pracowała jako nauczycielka w szkołach specjalnych dla dzieci z niepełnosprawnościami. Równolegle z pracą zawodową podjęła wieloletnią misję upamiętnienia ofiar Powstania Warszawskiego.

Jako przewodnicząca Społecznego Komitetu ds. Cmentarza Powstańców Warszawy doprowadziła do powstania Izby Pamięci oraz Muru Pamięci. Inicjowała ustanowienie Dnia Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy, obchodzonego 2 października.

Sumienie Warszawy i głos w sprawach publicznych

Wanda Traczyk-Stawska była niezwykle aktywna w życiu publicznym, angażując się w obronę praw kobiet, wartości demokratycznych oraz wsparcie dla osób wykluczonych. Jej publiczne wypowiedzi były często bezkompromisowe, co wynikało z głębokiego przywiązania do wolności wywalczonej przez jej pokolenie.

Jednym z jej najbardziej pamiętnych gestów było wystąpienie podczas manifestacji prounijnej w 2021 roku na placu Zamkowym w Warszawie. W obliczu prób zagłuszenia wydarzenia przez środowiska narodowe, stanowczo zwróciła się do jednego z ich liderów, wzywając go do milczenia w imieniu poległych żołnierzy.

Bohaterka wspierała również walkę o prawa osób z niepełnosprawnościami, protesty przeciwko zaostrzeniu prawa aborcyjnego oraz pomoc uchodźcom. Po agresji Rosji na Ukrainę w 2022 roku aktywnie apelowała o międzynarodowe wsparcie militarne dla walczących Ukraińców, podkreślając wagę obrony demokracji przed autorytaryzmem. Ponadto w 2021 roku została wybrana Warszawianką Roku.