Polacy stoją w kolejkach do butelkomatów, a policja zamawia wodę bez kaucji. Resort klimatu zapowiada zmiany

Chociaż system kaucyjny w Polsce funkcjonuje, a jego pozytywne skutki można zauważyć chociażby w lasach, to dla wielu obywateli stanie przy butelkomatach nie jest komfortowym zajęciem. Problemy z dostępem do maszyn i zwrotem opakowań pojawiają się także podczas wyjazdów czy w specyficznych warunkach pracy, takich jak trudne warunki w kopalniach czy na poligonie.

Okazuje się, że z tymi uciążliwościami nie muszą mierzyć się duże firmy, urzędy oraz państwowe służby, które bez trudu znajdują alternatywne rozwiązania na rynku. Na platformie e-zamówienia, służącej do obsługi przetargów publicznych, można odnaleźć ogłoszenie Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie o numerze ZP.98.2026. Zamawiający chce nabyć maksymalnie 312 466 sztuk butelek o różnej pojemności, które mają być pozbawione kaucji.

O ile wielolitrowe butle nie podlegają przepisom systemu, o tyle półlitrowe i półtoralitrowe opakowania mieszczą się w jego ramach, choć na sklepowych półkach znalezienie napoju w takich butelkach bez symbolu kaucji graniczy z cudem. Miliony takich opakowań trafiają jednak do instytucji i firm w całym kraju, a rynek odpowiada na to zapotrzebowanie. W wyszukiwarkach można znaleźć oferty hurtowni oferujących wodę w opakowaniach PET bez dodatkowych kosztów kaucyjnych.

Klienci biznesowi mogą w ten sposób zamawiać napoje mineralne lub źródlane bez konieczności organizowania zwrotów.

Uzasadnienie instytucji i głos hurtowników

Przedstawiciele hurtowni obsługujących setki podmiotów publicznych zwracają uwagę na prozaiczne przeszkody logistyczne. Praca górnika w kopalni czy żołnierza na poligonie uniemożliwia dbanie o to, by plastikowa butelka nie uległa zgnieceniu i nadawała się do późniejszego zwrotu w butelkomacie. Dużym problemem okazuje się również skomplikowana księgowość, ponieważ zagubienie nawet kilku butelek z puli zakupionej dla pracowników w rozliczeniach finansowych wygląda jak zdefraudowanie środków.

Właściciel hurtowni zajmującej się sprzedażą niekaucjonowanych butelek przyznaje, że istnieją miejsca, w których egzekucja kaucji jest niemożliwa ze względu na warunki pracy. Przedsiębiorca zauważa, że górnik na kopalni albo żołnierz czołgający się na poligonie nie ma jak zadbać o to, żeby butelka się nie zgniotła i dało się ją oddać do butelkomatu. Kwestię tę komentują także małopolscy mundurowi, wskazując na konieczność unikania dodatkowych obowiązków logistycznych i kosztów.

Aspirant Bartosz Izdebski z zespołu prasowego Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie tłumaczy, że zakup wody w butelkach kaucyjnych generowałby problemy z magazynowaniem i zwrotem pustych opakowań oraz wdrażaniem dodatkowych systemów rozliczeniowych.

Legalność procederu i opłaty produktowe

Zarówno policja, jak i dostawcy podkreślają, że cała procedura odbywa się w pełni zgodnie z obowiązującym prawem. Producent wody, zamiast pobierać kaucję od klienta, ponosi opłatę produktową wynikającą z przepisów o gospodarce opakowaniami. Koszt ten jest rozliczany po stronie producenta jako kara za wprowadzenie na rynek opakowania bez kaucji. Aspirant Bartosz Izdebski wyjaśnia, że istnieje możliwość zakupu takiej wody w przypadku, gdy producenci nie włączają danego produktu do systemu kaucyjnego.

W takiej sytuacji producent ponosi opłatę produktową, a koszt ten jest rozliczany po stronie producenta, a nie konsumenta. Przedsiębiorcy dostarczający wodę bez kaucji przyznają, że po starcie systemu notowali drastyczne spadki obrotów sięgające 40 procent. Możliwość korzystania z opłaty produktowej pozwala im utrzymać się na rynku, a dla producentów opłata ta bywa mniej dotkliwa niż koszty obsługi samego systemu kaucyjnego.

Zapowiedzi zmian w resorcie klimatu

Ministerstwo Klimatu i Środowiska przypomina, że niska opłata produktowa na początku funkcjonowania systemu miała zapewnić miękki start i uchronić podmioty przed zbyt wysokimi sankcjami. Resort zaznacza jednak, że wprowadzający opakowania na rynek musi objąć systemem cały swój asortyment i nie ma możliwości wyłączenia jedynie jego części. Sytuacja ta wkrótce ulegnie zmianie za sprawą rosnących kar finansowych.

Wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska informuje, że podmioty pozostające poza systemem kaucyjnym muszą już teraz odprowadzać opłatę w wysokości 3 zł za kilogram opakowań. W kolejnym roku stawka ta wzrośnie do 15 zł za kilogram ze względu na zastosowanie zasady trzykrotności dla firm unikających udziału w systemie. Rezygnacja z przystąpienia do niego stanie się wówczas nieopłacalna.

Resort klimatu zauważa, że nawet wysokie kary nie rozwiążą do końca problemów logistycznych instytucji z odzyskiwaniem stu procent opakowań od pracowników. Ministerstwo wskazuje, że na rynku dostępne są oferty certyfikowanych operatorów współpracujących z zakładami pracy, a Ministerstwo Obrony Narodowej prowadzi obecnie rozmowy w celu wyłączenia napojów kupowanych dla wojska z rygorów systemu kaucyjnego.