NIK skontrolowała Wojska Obrony Terytorialnej: Rekomenduje pilne zmiany

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę, której celem była ocena zdolności Wojsk Obrony Terytorialnej do realizacji zadań w latach 2023-2025. W opublikowanym komunikacie Izba poinformowała o stwierdzeniu szeregu nieprawidłowości w zakresie przygotowania i funkcjonowania tej formacji.

Kontrolerzy sprawdzili, czy prawidłowo programowano rozwój WOT, planowano struktury organizacyjne oraz wyposażano żołnierzy w sprzęt wojskowy. Oceniano również sposób przechowywania i obsługi uzbrojenia, organizację szkoleń rotacyjnych oraz przygotowanie pododdziałów do działań w sytuacjach kryzysowych. Sprawdzono także nadzór sprawowany nad jednostkami przez Ministra Obrony Narodowej.

Sukcesy w zarządzaniu kryzysowym

Mimo zastrzeżeń co do funkcjonowania formacji, NIK pozytywnie oceniła udział WOT w zarządzaniu kryzysowym w czasie pokoju. Jako kluczowy przykład wskazano operację Feniks, prowadzoną po powodzi w 2024 roku, w której zaangażowano ponad 15 tysięcy żołnierzy.

Kluczowe zalecenia Izby

NIK sformułowała szereg rekomendacji mających usprawnić działanie formacji. Do najważniejszych należy postulat pilnego przekazania Wojsk Obrony Terytorialnej pod dowództwo szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.

Izba zaleciła również zweryfikowanie spójności i aktualności dokumentów regulujących wykorzystanie WOT oraz ocenę zdolności poszczególnych oddziałów. Wskazano na potrzebę sprawdzenia założeń rozwoju jednostek w kontekście ich lokalizacji i zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa, a także usprawnienia systemu nadzoru i monitorowania zadań.

Status prac nad zmianami i tajność ustaleń

Po zakończeniu kontroli Ministerstwo Obrony Narodowej rozpoczęło wdrażanie narzędzi służących lepszemu nadzorowi i ewaluacji celów Programu Rozwoju Sił Zbrojnych RP. Trwają także prace nad aktualizacją planu rozwoju WOT na lata 2025-2039 oraz przegląd programów szkoleniowych.

Większość ustaleń kontroli pozostaje niejawna ze względu na klauzule tajności. Wystąpienia pokontrolne skierowane do dowódców brygad otrzymały klauzulę „zastrzeżone”, a dokumenty dla dowódcy WOT i szefa MON – klauzulę „tajne”. O szczegółach poinformowano kluczowe organy państwa, w tym prezydenta, premiera oraz sejmowe komisje obrony.

Historia podporządkowania WOT

Kwestia włączenia WOT do ogólnego systemu dowodzenia miała nastąpić 14 sierpnia 2024 roku, po przeprowadzonej wcześniej certyfikacji. Termin ten jednak przełożono.

Sztab Generalny WP argumentował wówczas, że decyzja wynika z trwających dyskusji nad nowym systemem dowodzenia i budową Dowództwa Połączonych Rodzajów Sił Zbrojnych. Wskazywano na potencjalną konieczność zmian w strukturze podległości oraz potrzebę uwzględnienia uwag z certyfikacji, szczególnie w brygadach powstałych w ostatnim etapie tworzenia formacji.