Andrzej Poczobut zapowiada powrót na Białoruś. Związek Polaków przekłada zjazd

W Białymstoku odbyło się posiedzenie Rady Naczelnej Związku Polaków na Białorusi w poszerzonym składzie, w którym wzięło udział ponad pięćdziesiąt osób, w tym prezesi oddziałów, dyrektorzy polskich szkół oraz przedstawiciele polskich władz. Uczestnicy obrad zdecydowali o przeniesieniu zaplanowanego na połowę września zjazdu organizacji na marzec 2027 roku.

W Białymstoku spotkanie zorganizowano ze względów logistycznych.

Prezes organizacji Andżelika Borys wyjaśniła, że decyzja o zmianie terminu wynika ze względów bezpieczeństwa i konieczności orientowania się w sytuacji. Dodała, że jeżeli nie będzie możliwości przeprowadzenia zjazdu na Białorusi ze względu na bezpieczeństwo ludzi, władze stowarzyszenia będą myśleć, jak postąpić dalej.

Plany powrotu Andrzeja Poczobuta

W obradach uczestniczył Andrzej Poczobut, który pod koniec kwietnia odzyskał wolność po ponad pięciu latach spędzonych w więzieniu i kolonii karnej. Choć wcześniejsze zapowiedzi jego powrotu wiązały się z wrześniowym zjazdem, działacz oświadczył, że nie zmienia swoich planów i zamierza wyjechać na Białoruś już w przyszłym tygodniu.

Wcześniej Poczobut deklarował, że wraca do Grodna, gdzie znajduje się jego dom, oraz że nie zdecydowałby się na wyjazd, gdyby nie otrzymał paszportu i zapewnienia o możliwości powrotu.

Kwestia legalizacji i skala działalności Związku

Podczas posiedzenia poruszono także temat starań o legalizację działalności Związku Polaków na Białorusi, który nie jest oficjalnie uznawany przez mińskie władze od 2005 roku. Andżelika Borys została upoważniona do wypracowania działań prawnych, lecz zaznaczyła, że podejmie je dopiero w momencie uzyskania oficjalnej informacji i zgody od strony białoruskiej.

Przedstawicielka Kancelarii Prezydenta RP Agnieszka Jędrzak podkreśliła, że proces ten przygotowywano tak, aby nie zaszkodzić szkołom, podmiotom ani działaczom.

Wicemarszałek Sejmu Piotr Zgorzelski ocenił kroki ZPB jako roztropne i dające czas na sprawdzenie warunków w obliczu codziennej opresji ze strony władz reżimu.

Organizacja zrzesza około dwunastu tysięcy osób w kilkudziesięciu oddziałach i stowarzyszeniach, opiekuje się ponad pięćdziesięcioma punktami nauki języka polskiego, w których uczy się ponad trzy tysiące dzieci, a także dba o miejsca polskiej pamięci narodowej. Na Białorusi działalność w ramach niezarejestrowanej organizacji jest penalizowana i grozi za nią od trzech do ośmiu lat pozbawienia wolności.

Ocena ryzyka i tło uwięzienia działacza

Decyzja o powrocie budzi obawy polskiej administracji ze względu na trudne relacje z reżimem w Mińsku oraz zagrożenie dla samego działacza.

Wiceminister spraw wewnętrznych i administracji Czesław Mroczek zaznaczył, że szanuje osobistą decyzję Poczobuta, ale z punktu widzenia relacji z reżimem sytuacja jest trudna i niesie olbrzymie ryzyko.

Andrzej Poczobut został zatrzymany 25 marca 2021 roku w Grodnie podczas fali represji, a w lutym 2023 roku skazano go na osiem lat kolonii karnej za wzniecanie nienawiści, rehabilitację nazizmu oraz wzywanie do sankcji i działań na szkodę państwa. Po spędzeniu 1860 dni w łagrze o zaostrzonym rygorze, 28 kwietnia odzyskał wolność w ramach międzynarodowej wymiany więźniów między innymi z udziałem Polski, USA, Mołdawii i Rumunii. W Białymstoku przez pięć lat jego uwięzienia prowadzono regularne akcje solidarnościowe, a w tym tygodniu Poczobut złożył wniosek o wynajem mieszkania w tym mieście dla siebie i rodziny.