35 lat polskiego internetu: Jak fizycy z Uniwersytetu Warszawskiego zmienili historię technologii

Za symboliczny początek polskiego internetu uznaje się 17 sierpnia 1991 roku. Tego dnia z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego wysłano pierwszy e-mail. Dr Jacek Gajewski, uczestnik tamtych wydarzeń, przyznaje, że wówczas nikt nie był w stanie przewidzieć skali ewolucji tej technologii. Fizyk Rafał Pietrak wyjaśnia, że 17 sierpnia 1991 roku zestawiono pierwsze polskie połączenie do światowej sieci. Łącze międzynarodowe kończyło się w ośrodku komputerowym UW, a drugie biegło do pawilonu przy ul. Hożej 69.

System pracował w oparciu o protokół TCP/IP, a łącze do Kopenhagi współdzielono z siecią Bitnet. Jerzy Tarasiuk odegrał kluczową rolę w transformacji cyfrowej, konfigurując lokalny serwer pocztowy. Dzięki jego pracy wiadomości, przesyłane wcześniej przez Bitnet, zaczęły być obsługiwane przez internet. Dr Jacek Gajewski zaznacza, że pierwszy e-mail nie miał konkretnego adresanta, a jego celem było nawiązanie łączności z Uniwersytetem w Kopenhadze.

Determinacja przeciwko sceptycyzmowi

Dr Jacek Gajewski wspomina, że choć fizycy dysponowali pocztą elektroniczną w innym formacie wcześniej, to protokół TCP/IP okazał się rozwiązaniem, które podbiło świat. Był on otwarty i jawny, co stanowiło fundament dla Internet Society, promującego wolną sieć jako przeciwwagę dla zamkniętych rozwiązań gigantów technologicznych.

Przekonanie ówczesnych władz do nowej technologii było wyzwaniem. Decydenci nie wierzyli, że ludzie podłączający się do kabla mogą stworzyć coś sensownego. Projekt przetrwał dzięki determinacji fizyków oraz wsparciu rektorów, profesorów Andrzeja Wróblewskiego i Grzegorza Białkowskiego.

Od naukowego narzędzia do powszechnej sieci

Po pionierskim okresie fizycy podjęli decyzję o popularyzacji sieci w Polsce, współpracując z dr. Romanem Szwedem oraz prof. Tomaszem Hofmoklem. Uczestnicy tamtych wydarzeń uznali, że są świadkami rewolucji na miarę wynalazku Gutenberga. Profesor Hofmokl skupił się na sieci akademickiej, Roman Szwed na biznesie, a dr Gajewski na edukacji, co zaowocowało m.in. stworzeniem w 2004 roku pierwszego podręcznika internetu dla szkół.

Za prawdziwy przełom w historii sieci dr Gajewski uważa udostępnienie wyszukiwarek WebCrawler w 1994 roku oraz AltaVista i Yahoo! rok później. Według danych Mediapanel Gemius/PBI, w czwartym kwartale 2025 roku z sieci korzystało w Polsce prawie 30 mln osób w wieku od 7 do 75 lat.

Krytyczne spojrzenie na współczesność

Rafał Pietrak ocenia, że dzisiejszy internet znacząco odbiega od pierwotnych założeń, stając się przestrzenią zdominowaną przez korporacje. Fizyka irytuje m.in. nieskuteczność zgód na ciasteczka oraz mechanizmy zatrzymujące użytkowników przy ekranach.

Dr Jacek Gajewski zauważa, że hegemonię dawnych systemów zastąpiła dominacja nowych wielkich firm. W kontekście dalszego rozwoju technologii podkreśla nieprzewidywalność sztucznej inteligencji, zastanawiając się, czy jej wersje nie staną się autonomiczne lub nie ulegną degeneracji.